Spanje wil 40 jaar terug in de tijd

De Spaanse regering-Rajoy kondigde vrijdag aan de abortuswetgeving te willen aanscherpen // De rechtse Rajoy probeert zo zijn achterban te paaien, vlak voor de Europese verkiezingen // Die is teleurgesteld in zijn beleid

Spaanstalige anti-abortusposters. ‘Ik zal voor altijd in vrede slapen. U?’ meldt de bovenste poster. ‘Het is mijn leven! Het ligt in uw handen.’ staat daaronder.

Correspondent Spanje

In Spanje is dit weekeinde fel debat uitgebroken over een voorgestelde aanscherping van de abortuswetgeving. Vrijdagmiddag kondigde de rechtse regering-Rajoy aan het veel moeilijker te willen maken een zwangerschap af te breken. Het wetsvoorstel gaat in tegen een wereldwijde trend van liberalisering en tegen de wens van de meerderheid van de bevolking, maar is een belangrijke geste naar de machtige Kerk en de meest conservatieve vleugel van regeringspartij PP.

„Deze wet zet de klok 40 jaar terug. We hadden een van de beste wetten van Europa, maar plaatsen ons nu op één lijn met Ierland, Malta en Polen”, stelt Olga Sancho, patiëntenbegeleidster bij Clinica Dator, een abortuskliniek gevestigd in een onopvallend donkergrijs flatgebouw in de Madrileense wijk Tetuán. „Vrouwen en artsen worden een juridisch labyrint ingestuurd met als enige doel het hen te bemoeilijken abortus te plegen.”

Praktisch gelegaliseerd

Onder Spanjes eerste abortuswet, in 1985 ingevoerd, werd abortus niet langer strafbaar na verkrachting of bij fysiek of mentaal risico voor de vrouw. Het leidde tot een de facto legalisering. In de praktijk werd ruim 90 procent van de abortussen voltrokken, omdat de vrouw aangaf psychisch te lijden.

Deze praktijk werd in 2010 door de socialistische regering-Zapatero voorzien van een nieuwe juridische basis. Zoals in de meeste EU-landen werd een termijnenwet ingevoerd: tot 14 weken is de keuze geheel aan de vrouw, daarna moest er medische noodzaak zijn. Tot 28 weken kan er bij levensgevaar nog worden ingegrepen, waarmee Spanje zich in de Europese voorhoede bevindt. Moesten Spaanse vrouwen vóór ’85 naar het buitenland, nu kwamen buitenlandse vrouwen naar Spanje – onder wie een Nederlandse vrouw die in 2007 naar Barcelona uitweek om haar zwangerschap in de 27ste week af te breken en bij terugkeer in Nederland werd gearresteerd.

De regering zegt slechts terug te willen naar de wet van 1985, maar gaat in feite verder. Een abortus is straks alleen nog toestaan na verkrachting (waarvan aangifte moet zijn gedaan). Of als „het leven van de zwangere of haar mentale of fysieke gezondheid ernstig gevaar loopt”. Hiervan moeten twee artsen een diagnose stellen en zij mogen niet verbonden zijn aan het medisch centrum of ziekenhuis waar de ingreep wordt uitgevoerd. Verder wordt een bedenktijd van minimaal een week ingevoerd. Klinieken mogen geen reclame meer maken. Ook zullen meisjes van 16 en 17 weer toestemming van hun ouders moeten vragen.

Volgens Olga Sancho van de abortuskliniek „creëert de regering met opzet juridische onzekerheid”. Zo wordt de vrouw onder de wet aangemerkt als potentieel slachtoffer en medici als daders die boetes, celstraffen en lange schorsingen riskeren. „Niemand weet straks meer waar hij aan toe is.”

Dit zal vooral gevolgen hebben voor vrouwen „uit de armste en meest kwetsbare sectoren” van de samenleving, zegt Sancho. „Iedereen met een beetje geld gaat naar Portugal of ergens anders de grens over. Daar heb je alle legale en medische garanties die in ons land gaan ontbreken.”

Regeringspartij PP voerde in de oppositie destijds fel verzet tegen de wijziging uit 2010. Zoals ze ook tegen de openstelling van het burgerlijk huwelijk voor homoparen ageerde. PP-kopstukken liepen mee in de door de bisschoppenconferentie belegde protestmarsen. Het PP-partijprogramma roept ook op tot verscherping, maar Rajoy voerde er niet actief campagne mee.

Verbroken beloftes

Rajoy won november 2011 vooral een absolute meerderheid, omdat de socialisten werden afgestraft voor hun falende crisisaanpak. Juist op economisch gebied heeft Rajoy zijn eerste twee jaar de ene na de andere verkiezingsbelofte moeten breken.

En de trouwe rechtse kiezer heeft meer te klagen. Zo staakte de PP vorig jaar haar verzet tegen het homohuwelijk, nadat het Constitutioneel Hof een beroep van de partij had afgewezen. Ook wordt uit conservatieve hoek geklaagd dat Madrid niet agressief genoeg optreedt tegen de afscheidingsdrang van Catalonië. Of tegen een recente uitspraak van het Europees Hof voor de Mensenrechten, waardoor tientallen ETA-terroristen vervroegd vrijkwamen. Ondertussen is de partij wel verwikkeld in een almaar uitdijend zwartgeldschandaal rond een corrupte oud-penningmeester.

Door op ethisch gebied nu één belofte wel in te lossen, hoopt Rajoy zijn achterban te kunnen enthousiasmeren in aanloop naar de Europese verkiezingen. Maar ook voor de nog altijd impopulaire socialisten is het een wapen. Zij begonnen meteen een anti-campagne en riepen op tot een geheime stemming in het parlement, opdat PP-volksvertegenwoordigsters anoniem van de fractiediscipline kunnen afwijken.

    • Merijn de Waal