Madrid gaat tegen de trend in met een strengere abortuswet

De regering wil ontevreden rechtse kiezers wat bieden en verscherpt de regels voor abortus aanzienlijk

Een anti-abortusposter van de Spaanse bisschoppenconferentie. Die heeft, met als motto ‘Steun het leven’, op haar site adressen verzameld voor zwangere vrouwen die met een priester willen praten.

In Spanje is een fel debat uitgebroken over een regeringsplan om de liberale abortuswetgeving van het land te herschrijven tot een van de meest conservatieve van Europa. Het vrijdag gepresenteerde voorstel gaat in tegen een wereldwijde trend én tegen de wens van de meerderheid van de bevolking. Maar de rechtse regering-Rajoy maakt er een belangrijke gebaar mee naar de machtige katholieke kerk en naar de morrende conservatieve vleugel van regeringspartij Partido Popular (PP).

Terwijl linkse betogers en vrouwen dit weekeinde woedend de straat opgingen, vierde rechts en katholiek Spanje juist feest. Zo kopte de regeringsgezinde, ultraconservatieve krant La Razón op haar voorpagina ‘De triomf van het leven’ bij een foto van een kind met Down-syndroom.

„Deze wet zet de klok veertig jaar terug. We hadden een van de beste wetten van Europa, maar we plaatsen ons nu op één lijn met Ierland, Malta en Polen”, stelt Olga Sancho, patiëntenbegeleidster bij Clínica Dator, een abortuskliniek gevestigd in een onopvallend donkergrijs flatgebouw in de Madrileense wijk Tetuán. „Vrouwen en artsen worden een labyrint ingestuurd, met als enige doel het hen moeilijk te maken abortus te plegen.”

Onder Spanje’s eerste abortuswet, in 1985 ingevoerd, werd abortus niet langer strafbaar na verkrachting of bij fysiek of mentaal risico voor de vrouw. Het leidde tot een de facto legalisering. In de praktijk werd ruim negentig procent van de abortussen voltrokken omdat de vrouw aangaf psychisch te lijden.

Deze staande praktijk werd in 2010 door de socialistische regering-Zapatero van een juridisch basis voorzien. Zoals in de meeste EU-landen werd een termijnenwet ingevoerd: tot 14 weken is de keuze geheel aan de vrouw. Tot 28 weken kan er bij levensgevaar nog worden ingegrepen. Spanje plaatste zich hiermee in de Europese voorhoede. Moesten Spaanse vrouwen vóór 1985 naar het buitenland, nu kwamen buitenlandse vrouwen naar Spanje. Zoals een Nederlandse vrouw, die in 2007 naar Barcelona uitweek voor een abortus in de 27ste week. Zij werd bij terugkomst in Nederland gearresteerd. maar is uiteindelijk niet vervolgd.

De regering zegt slechts terug te gaan naar de wet van ’85, maar gaat in feite verder. Abortus mag straks alleen nog na verkrachting (waarvan aangifte moet zijn gedaan). Of als „het leven van de zwangere of haar mentale of fysieke gezondheid ernstig gevaar loopt”. Dit moet door twee artsen zijn vastgesteld en zij mogen niet verbonden zijn aan het centrum dat de ingreep uitvoert. Verder wordt een bedenktijd van minimaal een week ingevoerd, mogen klinieken geen reclame meer maken, en hebben meisjes van zestien en zeventien hebben weer toestemming van hun ouders nodig.

Volgens Olga Sancho van de abortuskliniek „creëert de regering met opzet juridische onzekerheid”. Zo wordt de vrouw voortaan aangemerkt als potentieel slachtoffer en medici als daders, die boetes, celstraffen en lange schorsingen riskeren.

De nieuwe wet zal vooral gevolgen hebben voor vrouwen „uit de armste en meest kwetsbare sectoren” van de samenleving, vreest Sancho. „Iedereen met een beetje geld gaat naar Portugal of ergens anders de grens over. Daar heb je alle legale en medische garanties die in ons land gaan ontbreken.”

De PP voerde in de oppositie destijds fel verzet tegen de wijziging uit 2010. Partijkopstukken liepen mee in door de bisschoppen belegde protestmarsen. Het partijprogramma roept ook op tot aanscherping, maar Rajoy voerde er niet actief campagne mee. Hij kreeg in november 2011 vooral een absolute meerderheid omdat de socialisten werden afgestraft voor hun falende crisisaanpak.

Juist op economisch gebied heeft Rajoy de afgelopen twee jaar echter de ene na de andere verkiezingsbelofte moeten breken.

De trouwe rechtse kiezer heeft meer te klagen. Zo staakte de PP vorig jaar haar verzet tegen het homohuwelijk, nadat het Constitutioneel Hof een beroep van de partij had afgewezen.

Ook wordt uit conservatieve hoek geklaagd dat Madrid niet agressief genoeg optreedt tegen de afscheidingsdrang van Catalonië. Of tegen een recente uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, waardoor tientallen ETA-terroristen vervroegd vrijkwamen. Ondertussen is de partij wel verwikkeld in een almaar uitdijend zwartgeldschandaal.

Door op ethisch gebied nu één belofte wel in te lossen hoopt Rajoy zijn achterban te enthousiasmeren voor de Europese verkiezingen. Maar ook voor de nog altijd impopulaire socialisten is het een wapen. Zij begonnen meteen een anti-campagne en riepen op tot een vertrouwelijke stemming, opdat PP-volksvertegenwoordigsters anoniem van de fractiediscipline kunnen afwijken. Verwacht wordt dat de parlementaire behandeling in de eerste maanden van 2014 begint.