Hommages aan de standvastigen

Frits Spits in ‘Spitsuur’ (KRO).

Cornald Maas’ OpiumTV (AVRO) begint best een charmant cultuurprogramma te worden op de late zaterdagavond, al is de urgentie van de selectie niet altijd even duidelijk. Maar de met enige regelmaat uitgezonden specials, gefilmde portretten van veteranen, zijn doorgaans heel goed en vervullen een nuttige functie.

Neem nu het profiel afgelopen zaterdag van actrice Anne Wil Blankers (73), die vijftig jaar geleden van de Toneelschool Maastricht kwam en debuteerde in het theater. Bijna al die tijd speelde ze voor de Haagse Comedie en het Nationale Toneel, maar we zagen haar ook herhaaldelijk in musicals, stukken en op televisie als koningin Wilhelmina.

Iedereen die er een beetje verstand van heeft kent de kwaliteit van Blankers. Toch is ze nooit een ster geworden als Mary Dresselhuys of Ank van der Moer, vermoedelijk wegens de door haarzelf aan een Rotterdamse afkomst toegeschreven nuchtere mentaliteit. In het interview met Maas wordt ook gerefereerd aan haar succesrol tegenover Jeroen Krabbé in Een dag uit de dood van verdomde Lowietje (1979), waarin Blankers, net als in het echte leven, de moeder van een gehandicapt kind was. Op archiefbeelden zien we de acteurs in nagesprek met het publiek, dat nog een beetje moest wennen aan het zo direct benoemen van enge ziektes.

Het stuk was een vrije productie, maar je kunt het ook zien als het zoeken door mensen uit het repertoiretoneel van aansluiting bij wat het Werkteater toen met veel succes ondernam: experimenten met publieksparticipatie.

In dat opzicht vervulde radiopresentator Frits Spits (65) een vergelijkbare rol, toen hij de publieke omroep (Hilversum 3) leerde hoe je net zo vernieuwende radio kon maken als de piratenzenders. Hij trad in de voetsporen van de legendarische Joost den Draaijer en maakte sinds 1971 programma’s die speelden met taal en probeerden popmuziek en goede smaak te verenigen. De enige onderbreking vormde zijn keuze voor het avontuur met Joop van den Endes commerciële zender TV10, die een vroege dood stierf.

Spits miste wel eens een afslag (punk, Nirvana) en werd met de jaren steeds minder innovatief, maar bleef gezichtsbepalend en hooggewaardeerd. Deze maand stopt Spits grotendeels, hetgeen op 18 november werd gevierd met een surpriseparty in De Melkweg, waar talloze collega’s en muzikanten hem lof toezwaaiden.

Het siert de KRO dat het feest werd georganiseerd en, ruim een maand later, uitgezonden. De presentatie van Anita Witzier was weinig betrokken, er was meer op aan te merken als tv-show, maar zo netjes hoor je als omroep wel om te gaan met je Mingelens, Smeetsen en Spitsen.

Het zijn namelijk juist die standvastige krachten, ook als ze niet zo heel vernieuwend meer zijn, en mits ze hun ego binnen de perken weten te houden, die de cultuur draaiende houden. Het is niet meer zo dat een nieuwe generatie de vorige de grond in stampt, gelukkig, maar iets meer besef van continuïteit en traditie, ook op televisie, zou geen kwaad kunnen.