Opinie

    • Floor Rusman

Filosofie op de basisschool

De laatste maanden zijn we geconfronteerd met de ongezellige kant van Nederland. Verschillende discussies – Bart Smit, Zwarte Piet, Gordon – ontaardden in scheldpartijen op internet en zelfs bedreigingen.

‘Niks aan te doen’, zou de conclusie kunnen luiden. Blijkbaar hebben mensen de behoefte zich schofterig te gedragen. En we leven in een vrij land, dus wie een schoft wil zijn, mag zijn gang gaan.

Dat is waar. Maar is er geen manier om te voorkomen dat mensen schoften willen zijn? Zo’n poging zou denk ik in het onderwijs moeten worden ondernomen. Niemand wordt immers geboren als gemeen of onverdraagzaam.

De politiek lijkt er ook zo over te denken. Sinds 2006 moeten scholen in het basis- en voortgezet onderwijs aandacht besteden aan burgerschap. Vorig jaar bleek dat scholen weinig kunnen met deze vage taakomschrijving. Dat kan ik me voorstellen. Hoe bevorder je burgerschap? Als scholen dat zelf moeten invullen, kun je van tevoren bedenken dat dit tot weinig gaat leiden.

Maar ik heb wel een idee. Het zal het publieke debat niet omtoveren tot een vriendelijke praatgroep, maar het kan op de lange termijn wel iets veranderen. Het idee: geef filosofie op de basisschool.

In groep 5 veranderde ik van school. Ik herinner me nog mijn verbazing toen we de eerste dag in de kring gingen zitten om te filosoferen. De lerares legde uit: „Bij filosofie gaat het erom dat we samen nadenken over vragen waarop geen juist antwoord is. Je kunt dus niets fout doen.”

De jaren erna heb ik eens per week met mijn klasgenootjes gepraat en nagedacht op een manier die nieuw voor me was – en veel leuker dan sommetjes maken of zinnen ontleden.

Bij filosofie voor kinderen gaat het, anders dan op de middelbare school en de universiteit, niet om het bestuderen van teksten. In plaats daarvan worden filosofische vraagstukken (Wat is schoonheid? Kun je echt altruïstisch zijn?) klein en persoonlijk gemaakt. De leraar treedt voor een keer niet op als allesweter, maar als gespreksleider.

Filosofieonderwijs leert kinderen te luisteren naar anderen, hun eigen gedachtes kritisch te beschouwen en onderscheid aan te brengen tussen verschillende soorten argumenten. Het leert ze om geen schoft te worden, maar zich in te leven in anderen.

Filosofie wordt nu nog maar op een paar basisscholen onderwezen. Dat is jammer. Ik gun ieder kind de ervaring die ik had. De overheid, die zich nu vooral druk maakt om taal en rekenen, zal zich mijn pleidooi niet aantrekken – het ideetje over burgerschap ten spijt. Scholen moeten zelf het initiatief nemen. Veel moeite hoeft het niet te kosten: een cursus volgen, lesmateriaal aanschaffen en eens per week een uurtje filosoferen. Dan blijft er genoeg tijd over voor belangrijke zaken als staartdelingen en het kofschip.

    • Floor Rusman