De man die achter Kurt Waldheim aanjoeg

Edgar Bronfman 1929-2013

De voormalige leider van het Joods Wereldcongres was een controversieel figuur die onder meer de Europese herstelbetalingen initieerde.

Edgar Bronfman sr., de Amerikaans-Canadese zakenman die dit weekend in New York overleed, was niet alleen filantroop en miljardair. Bronfman (84) was vooral de man die van het Joods Wereldcongres een invloedrijke organisatie maakte. Hij leidde het JWC zoals hij zaken deed: met durf en soms een portie bluf. Hij was een onorthodoxe, controversiële spilfiguur in de joodse wereldgemeenschap.

Edgar Bronfman werd in 1929 in Canada geboren als zoon van de zakenman Samuel Bronfman. Toen zijn vader in 1971 overleed, nam hij het bedrijf Seagram over. Dat begon in de jaren twintig als whisky-distilleerderij – een schaars en dus kostbaar goed door de drooglegging in de Verenigde Staten. Later handelde Seagram ook in andere sterke drank. Onder Edgar Bronfman sloeg het bedrijf een andere weg in. Het kocht belangen in de olie, en werd in de jaren negentig ook een mediabedrijf. Bronfman verwierf belangen in onder meer Time Warner en MCA, en kocht Polygram.

Bronfman voelde zich meer aangetrokken tot de wereld van entertainment dan die van de sterke drank, maar commercieel had hij geen succes. „Het was een ramp, het is een ramp, het zal altijd een ramp blijven”, zei zijn broer Charles onlangs in The Globe and Mail. Seagram werd opgesplitst en doorverkocht, onder meer aan The Coca Cola Company.

In 1981 werd Bronfman voorzitter van het Joods Wereldcongres, een functie die hij tot 2007 vervulde. Hij veranderde het JWC, tot dan toe een niet al te opvallende organisatie die de belangen van joden wereldwijd behartigt, in een geharnast lobbyorgaan. Bronfman zette zich in voor de migratie van joden uit de Sovjet-Unie en pleitte voor financiële compensatie voor nabestaanden van Holocaust-slachtoffers. Ook voerde hij campagne tegen de toenmalige Oostenrijkse president Kurt Waldheim, die in de Tweede Wereldoorlog aan het oostfront in de Wehrmacht had gediend. Waldheims rol in de oorlog was veel groter dan hij zelf deed voorkomen, zei Bronfman. Waldheim dreigde met een rechtszaak tegen Bronfman, maar een onafhankelijke commissie zei later dat Waldheim inderdaad geweten moet hebben van oorlogsmisdaden.

Bronfman centraliseerde ook de talrijke oorlogsclaims tegen Europese landen. Zo eiste hij vergoedingen van landen die joods geld na de oorlog niet aan joodse overlevenden of nabestaanden wilden uitkeren. In Nederland kwamen de banken in 2000 een schadevergoeding van circa 140 miljoen euro overeen. Banken in Zwitserland, waar veel joden in de Tweede Wereldoorlog hun geld hadden gestald, moesten na onderhandelingen met Bronfman meer dan een miljard dollar betalen.

Zijn methodes waren in eigen kring niet onomstreden. Velen vonden hem te aanwezig, en sommigen twijfelden aan het nut van schadevergoedingen. Bronfman wierp tegen dat alleen aardig zijn in de wereld geen respect oplevert.

    • Guus Valk