De dood in klein scherm

Fotografie // Expositie The Pixelated Revolution Rabih Mroué Uitvaart Museum, Amsterdam totzover.nl

Nieuwsfotografen maken in oorlogsgebied vaak niets verhullende opnames van de doden. Ook burgerfotografen kunnen met hun mobieltje of digitale camera eenvoudige opnames maken van geweldslachtoffers. Denk aan het filmpje van Neda Soltan, de Iraanse vrouw die gedurende de protesten in Teheran in 2009 op straat doodbloedde. Maar zijn foto’s van lijken de enige manier om de dood effectief in beeld te brengen? De Libanese kunstenaar Rabih Mroué (Beiroet, 1967) denkt er anders over. In zijn mulitmediale expositie The Pixelated Revolution laat hij zien hoe de smartphone, in het Midden-Oosten veel gebruikt als publiciteitswapen, soms op een fatale manier wordt ingezet.

Begin 2012, kort na het uitbreken van de revolutie in Syrië, verzamelde Mroué filmpjes van burgerjournalisten uit Homs die per ongeluk met hun mobieltje hun eigen dood filmden bij het vastleggen van gewelddadigheden op straat. De telefoons werden gevonden bij de slachtoffers en door kameraden en vrijheidsstrijders op YouTube gezet. Zijn werk, dat vorig jaar al werd getoond op Documenta in Kassel in 2012, is nu te zien in de expositieruimte van Nederlands Uitvaart Museum Tot Zover op begraafplaats De Nieuwe Ooster in Amsterdam.

Daar hangen grote stills waarop het fatale moment met de schutters is te zien. De vraag die meteen opkomt is: waarom doken de makers niet op tijd weg? „Wie door de zoeker van een mobieltje kijkt, ervaart een kleine vertraging”, verklaart Mroué in één van de videofilmpjes op de expositie. Wie kijkt door een scherm, reageert secundair. „Het lijkt op een videospelletje, maar dat is helaas niet het geval. Dood is het gevolg.”

Het is een grimmige conclusie over een bloederige burgeroorlog die nog steeds voortduurt. Waarom wil men daar op een Amsterdamse begraafplaats de aandacht op vestigen? „Als je bij ons door de poort loopt, ben je al met de dood bezig”, zegt curator Babs Bakels. „Wij verwachten dat mensen daardoor met een open blik naar het werk van Mroué zullen kijken.”

Volgens curator Babs Bakels laat het werk ‘een nieuwe beeldformule’ zien. „In films en op foto’s wordt de dood altijd realistisch getoond. Maar dan gaat het om een slachtoffer vóór de camera. Mroué laat ons het perspectief zien van degene die de naderende dood in de ogen kijkt.”

    • Rosan Hollak