Schandaal

Het was een schandaal, maar niemand wist precies waarom – terwijl de crisis rond het burgemeesterschap van Onno Hoes almaar groter werd, verschenen in de beschaafde media ongemakkelijke analyses, met koppen als ‘Waarom maken wij ons druk over…?’ en ‘Hoe een kus in een hotelbar uitgroeide tot de mediarel Onno-gate’. Met andere woorden, wij maken ons vooral druk over dat we er ons druk over moeten maken. Dat een burgemeester moet aftreden omdat hij in het openbaar gezoend heeft, dat moeten we niet willen – en toch dreigde het te gebeuren.

Wie een beetje bloedt, wordt vrolijk aan stukken gescheurd

Waarom? Er moest een reden zijn. De kranten maakten een rondje duiding langs hoogleraren, die hun hersenen pijnigden om het schandaal van een verklarende analyse te voorzien – iets over beeldvorming en imago in het tijdperk van de totale zichtbaarheid. Lastige vragen dienden zich aan. Valt een halfnaakte foto op de seks-app Grindr (in deze brave krant steeds homo-datingsite genoemd) onder privé of publiek? Sommigen zagen er een nieuwe fatsoensrakkerij in, naar Amerikaans puriteins voorbeeld – die door de achterdeur van de commerciële televisie ons land dreigde te veroveren. Een ander bespeurde een antihomoseksuele agenda. Onze vrijheden stonden op het spel.

De meest voor de hand liggende verklaring raakte zo een beetje op de achtergrond: dat het een schandaal om het schandaal was. Omdat het gedrag van Hoes publiekelijk werd afgestraft, ging men er steeds maar vanuit dat de hele zaak een maatschappelijke betekenis moest hebben – anders gezegd, alsof Evert Santegoeds en Patty Brard e tutti quanti vanuit een overtuiging te werk gingen.

Zo werkt het allang niet meer. De Nederlandse publieke moraal is als een tank vol haaien – er is niks aan de hand, zolang ze je bloed maar niet ruiken. Maar wie een beetje bloedt, wordt vrolijk aan stukken gescheurd – met geen ander motief dan het intense genoegen een prooi onmachtig te zien spartelen. Albert Verlinde weet er alles van. Met moraal heeft het niks te maken. Het is publieke vernedering. Gewoon, omdat het kan.

Het meest veelzeggend in deze affaire was de beteuterde uitdrukking op het gefiguurzaagde gezicht van Patty Brard in Show Laat van SBS, toen medepresentator Beau van Erven Dorens zich zichtbaar opgelucht toonde dat Hoes niet hoefde af te treden; zijzelf was graag nog even doorgegaan. In een eerder stadium was ze immers „helemaal naar Maastricht afgereisd” om de toyboy in kwestie te interviewen. Patty: „Ik denk dat er vanavond bij Show Laat geen lijken uit de kast vallen, maar dat heel Zorgvliet naar beneden komt.

Juist de complete afwezigheid van iedere moraal en schaamte geeft Patty haar blijvende aantrekkingskracht voor haar publiek. In een interview in HP De Tijd verklaarde ze deze zomer dat ze de door scrupules gehinderde Beau er voortdurend aan moest herinneren dat ze geen Nieuwsuur aan het maken waren.

Maar nu ineens bepaalt Show Laat de inhoud van Nieuwsuur. Het is de dynamiek van de haaientank – als er bloed vloeit, kan je er ook als serieus medium niet meer omheen. Precies dat is de beproefde methode van Geert Wilders, die het nu weer probeert met anti-islamstickers, waarop tegen de achtergrond van de Saoedische vlag in het Arabisch wordt gesteld dat de islam een leugen, Mohammed een boef en de Koran gif is. En nu maar hopen dat er iemand woedend aanslaat, het politiek correcte establishment met een verwijzing naar de nazi’s, een Saoedische hoogwaardigheidsbekleder met een boycot of banvloek of anders een van die gevaarlijk verdwaalde radikalinski’s, altijd goed voor een doodsbedreiging. Op dat moment wordt Wilders van dader weer slachtoffer en kan niemand meer om het schandaal heen – al zou je het nog zo graag willen. Blijft zo’n reactie uit, dan is de actie mislukt.

Je zag de kramp bij de reagerende ministers. Als je te fel van leer trekt doe je precies wat Wilders wil. Maar je schouders ophalen over iemand die er slechts op uit is om pijn te doen, is ook geen antwoord. Negeren is geen optie.

Wilders en Brard kunnen elkaar een hand geven. Ook hier schandaal om het schandaal – Wilders’ verklaring voor de camera dat hij niet wilde provoceren maar juist moslims wilde bevrijden van een kwalijke ideologie etc., overtreft Patty Brards fatsoenspraatjes in lachwekkendheid. Het is ook niet de bedoeling dat mensen dat geloven. Het dient enkel als excuus.

Ook hier dient de morele overtuiging enkel als schaamlap. De nieuwe moraal is: wie bloed ruikt, mag bijten.