‘Zoveel meer’ dan de tijgers

Circussen zijn dit jaar zonder wilde dieren. Hoewel sommige nog niet uitsluiten dat grote katten en olifanten ooit weer van de partij zullen zijn.

Foto Stardust

De wilde dieren zijn bijna weg uit het circus. Hun optreden is wettelijk nog niet verboden, maar in de praktijk zijn de dompteurs met hun leeuwen en tijgers dit jaar in Nederland al vrijwel overal verdwenen. De producenten van de komende Kerst- en Wintercircussen beginnen er niet meer aan. „Ik vind het wel jammer”, zegt Mike Leegwater, projectleider bij het bureau Hillenaar Circus Events. „We hebben dit besluit met pijn in het hart moeten nemen. Maar het is nu eenmaal heel moeilijk geworden met die dieren. Sponsors haken af en je hebt steeds protesten voor de deur. Het maakt zó veel discussie los, dat het net lijkt alsof het circus alleen maar over de dierennummers gaat. Terwijl er nog zoveel méér is.”

Alle grote circussen doen het dit jaar zonder. Alleen in Ahoy’ in Rotterdam treden nu nog olifanten en zeeleeuwen aan. Overal elders blijft het dierenaanbod beperkt tot de klassieke paardendressuur en hier en daar wat huisdieren, die eerder vrolijkheid dan spanning teweegbrengen.

Zelfs in het Wereldkerstcircus in Carré in Amsterdam, waar de dierenkooi nooit ontbrak, zijn ze dit jaar voor de tweede keer afwezig. Toch heeft producent Henk van der Meijden de moed nog niet opgegeven, verklaart hij: „Ik wil in de toekomst zeker weer roofdieren brengen. Maar het moeten wel de beste nummers zijn, met de beste verzorging. Ik zag in Moskou een fantastisch nummer, maar de rest van de dag bleken die dieren in een propvolle huiskamer te zitten – met veel te weinig ruimte. En in Italië zag ik een nummer met twee lamme leeuwen waarvan er één een manke poot had. Daarvoor ligt onze lat te hoog. De beste nummers waren dit keer niet beschikbaar. Twee dompteurs die ik hoog acht, zijn dit jaar elders in de wereld gecontracteerd. Zodra die weer vrij zijn, wil ik met ze verder.”

De vraag is echter of dat er nog van zal komen. In februari verwacht staatssecretaris Sharon Dijksma een ontwerpbesluit voor een verbod op wilde dieren in het circus naar de Tweede Kamer te sturen. Dat stond al aangekondigd in het regeerakkoord van VVD en PvdA. En bij een groot aantal gemeenten geldt al de stelregel dat circussen zonder roofdieren voorrang krijgen bij de aanvraag van speelvergunningen. Het rondreizende circus Herman Renz, dat nu zijn tenten heeft opgeslagen op de kerstmarkt in Haarlem, heeft de dierenkooi eerder dit jaar al vervangen door een clownsnummer met drie koeien, drie varkens, drie geiten en zes synchroon dribbelende ganzen.

Groot circusnieuws is verder dat Carré in Amsterdam dit jaar voor het eerst concurrentie krijgt van een circustent die naast de Heineken Music Hall verrijst. Het initiatief is van bureau Hillenaar, dat sinds 2009 met succes een circustent runt op het Jaarbeursterrein in Utrecht. „Vorig jaar zat daar alles vol, waardoor we dit jaar zelfs in een grotere tent kunnen staan”, aldus Mike Leegwater. „We gaan van 1.200 naar 2.000 zitplaatsen. Dus toen het evenemententerrein in Amsterdam-Zuidoost vrijkwam, hebben we de sprong gewaagd. Amsterdam is volgens ons groot genoeg voor twee circussen.” Daarbij komt, zegt hij, dat de toegangsprijzen voor Wintercircus Amsterdam lager liggen dan die voor het Wereldkerstcircus: „Carré is chiquer, wij gaan meer voor de familiebeleving, met veel spektakel, een showorkest, een showballet, gezongen popsongs en een videowall.”

Onveranderd blijft intussen het Cascade-circus op het toneel van de Stadsschouwburg in Utrecht, nu al voor de 25ste keer. Dieren kwamen daar nooit aan te pas, of het moest een over de schouders van zijn baasje kuierende kat zijn. In plaats van gekooide dieren presenteert regisseur Gerrit Reus jaarlijks een programma waarin vooral acrobaten, jongleurs en mimespelers excelleren. Cascade sluit aan bij de vernieuwingen die het genre de laatste dertig jaar heeft ondergaan, zegt hij: „Zoals licht, decor, kostuums, muziek, geluid, choreografie, film en zelfs tekst en verhaalelementen.” Reus stelt vast dat het circus zich in zijn bijna 250-jarige geschiedenis telkens opnieuw heeft uitgevonden. Zo maakten de roofdieren pas hun entree in de piste toen het circus al honderd jaar bestond. En nu, 150 jaar later, staan ze op de nominatie weer te verdwijnen. „Het circus is een eclectische kunstvorm en kan daarom overleven”, concludeert Reus. „Het heeft altijd een mooie toekomst voor zich.”

    • Henk van Gelder