Menselijke emoties zijn geen vloeistofdynamica

Drie keer zoveel positieve als negatieve emoties moeten mensen hebben. Nee, 2,9 keer zoveel, minstens. Dan komen ze echt tot bloei. Maar vanaf 11,6 keer zoveel gaat het non-lineaire systeem dat het menselijk floreren beschrijft, ‘disintegreren’. Dat schreven psycholoog Barbara Fredrickson en consultant Marcial Losada in 2005 in American Psychologist. In datzelfde tijdschrift wordt deze maand hun gebruik van uit de vloeistofdynamica afkomstige differentiaalvergelijkingen beleefd maar volledig neergesabeld. Eén van de drie ontmaskeraars is Alan Sokal, de wis- en natuurkundige die in 1996 wereldfaam verwierf toen hij een verzonnen artikel over de hermeneutiek van quantumzwaartekracht gepubliceerd kreeg in het postmoderne cultuurwetenschappelijk tijdschrift Social Text. Dat was bedoeld als kritiek op postmodern gewauwel.

Dit keer tonen Sokal c.s. aan dat het volkomen onzinnig was om de differentiaalvergelijkingen te gebruiken en dat Fredrickson en Losada zelfs niet proberen hun gebruik ervan te onderbouwen. Het zou ook wel extreem toevallig zijn, schrijven Sokal c.s., als emoties door exact dezelfde vergelijkingen beschreven konden worden als die decennia geleden al werden afgeleid om convectie in vloeistoffen te beschrijven.

Losada wilde niet reageren. Het artikel uit 2005 (dat ruim 300 keer geciteerd is), staat ongecorrigeerd bovenaan bij zijn publicaties (en het logo op zijn website is een gestileerde Lorenz-attractor). American Psychologist heeft Losada’s wiskundige gedeelte van het artikel formeel teruggetrokken. Fredrickson schrijft dat ze de wiskunde nu ook betwijfelt, maar dat blijft staan dat mensen meer positieve dan negatieve emoties nodig hebben om te floreren. En dat té positief ook niet goed is – zie manie. Ellen de Bruin