Máxima stelt een ontwerper in staat te vlammen

Sinds Máxima tijdens de troonswisseling twee van zijn jurken droeg, kan Jan Taminiau de vraag niet meer aan. „Vrouwen die al lang bij me kopen bellen me: is de situatie nu veranderd? Ben ik nog wel klant?”

„Je hoeft met Máxima geen discussie te voeren over wat wel of niet kan.” Foto Andreas Terlaak

Op de weilanden die de boerderij in Baambrugge waar Jan Taminiau kantoor houdt omringen, is de nevel op deze novemberochtend rond half tien nog niet helemaal opgetrokken. In de ruimte waar de ontwerper zijn klanten ontvangt, staan poppen in rijkelijk geborduurde couturecreaties, en er is een rek met ‘demi couture’, kant-en-klare kleren die aan de maten van klanten kunnen worden aangepast. De donkerblauwe jurk met enorme strik die koningin Máxima een paar weken eerder droeg toen ze het Belgische koningspaar ontving hangt ertussen; ook zij koopt af en toe ‘uit het rek’.

Taminiau moet uit de voormalige stallen worden gehaald, waar het atelier is gevestigd. Eindelijk is hij weer aan een nieuwe collectie aan het werken, zegt hij. In januari 2014 zal hij zijn nieuwe collectie showen tijdens de Parijse coutureweek. „Het kan nu niet meer worden uitgesteld.”

De afgelopen maanden deed hij van alles, behalve nieuwe jurken ontwerpen. Hij gaf interviews, hij opende een kaasmarkt, reikte een Televizierring uit aan Johnny de Mol. „Ik dacht: laten we het gewoon maar allemaal doen, dan kan ik daar in het bejaardentehuis op terugkijken. Try before you die.”

Bovendien: sinds de dag van de troonswisseling, toen Máxima twee creaties van zijn hand droeg, is het aantal bestellingen zo opgelopen, dat hij zijn team een tijdlang helemaal niet kon lastigvallen met nieuwe ideeën. Jan Taminiau is maar een klein bedrijf: vier mensen zijn bij hem in vaste dienst. In drukke tijden schakelt hij freelancers in. Daarnaast werkt hij met Franse en Indiase borduurateliers.

De laatste tijd, vertelt hij, wordt hij geregeld overvallen door wat hij ‘stilstaanmomenten’ noemt. „Ik heb de afgelopen jaren zo doorgedenderd, en het laatste jaar natuurlijk helemaal. Pas nu besef ik hoeveel er eigenlijk is gebeurd.”

Hij denkt vooral vaak terug aan de eerste keer dat hij meedeed aan Amsterdam Fashion Week, in de zomer van 2004. Hij was toen net begonnen met zijn merk.

Van de ontwerpers die op deze allereerste editie van de Nederlandse modeweek in een groepsshow hun werk toonden, zijn er nog maar een paar actief. Percy Irausquin overleed na een hersenbloeding, anderen zijn gestopt met hun eigen label. „En toch”, zegt Taminiau, „zijn wij degenen geweest die Nederlandse mode in Nederland zichtbaar hebben gemaakt. De generatie voor ons was vooral op het buitenland gericht.”

In de tien jaar dat hij bezig is, kreeg Taminiau ook kritiek op zijn manier van werken. „Altijd waren er mensen die tegen me zeiden: die geborduurde, decoratieve mode die jij maakt, die is in Nederland niet haalbaar. Iedereen had een mening over wat ik wel of niet zou moeten doen. Dit jaar heeft dat voorgoed veranderd. Wat ik doe, ís er nu gewoon.”

Parijs, 20 januari

Tien maanden eerder. In de steile straten die leiden naar het Parijse verblijf van de familie van Taminiaus vriend, hoog gelegen in het negentiende arrondissement van Parijs, ligt de sneeuw meer dan tien centimeter dik. In het smalle, vier verdiepingen tellende huis haalt Taminiaus vriend, die ook zijn zakenpartner is, een dampende tarte tatin uit de oven. Overal in het met klassiek Parijs behang gedecoreerde pand hangen dramatische couturecreaties: een lange jurk en een bodysuit waar met pailletten een art-nouveaumotief op is aangebracht bijvoorbeeld. Pastelkleurige jurken met wijde rokken met driedimensionale bloemen erop, met daarover korte jasjes met korte mouwen en de opstaande schouders die kenmerkend zijn voor Taminiau. Een heel wijde, transparante bleekroze jurk met lange mouwen die de schouders bloot laat. Een korte goudbeige cape met uitbundige ruches.

Morgen zal de ontwerper zijn collectie voor het voorjaar van 2013 tonen in de residentie van de Nederlandse ambassadeur in Frankrijk, een rijk gedecoreerd stadspaleis waar ook de film Intouchables is opgenomen. Weliswaar is een groot deel van zijn klantenkring van zo’n 35 vrouwen Nederlands – zij bestellen doorgaans een gematigde afgeleide van een catwalkontwerp – maar Taminiau wordt ook internationaal gevolgd. Debutantes kiezen zijn originele catwalkjurken voor de bals die nog steeds voor jonge mensen met geld of een adellijke titel worden gehouden. Lady Gaga heeft een paar keer een outfit gekocht, Beyoncé had op de hoes van haar cd 4 uit 2011 een paar chopines (extreem hoge ‘hakloze’ schoenen) aan van Taminiau. Dat soort vrouwen bereik je niet als je alleen in Nederland ontwerpen showt.

Bij de taart vertellen Taminiau en zijn vriend dat ze de laatste drie jaar vaak in het familiehuis hebben gelogeerd. Wat ze niet vertellen, is dat de relatie al een maand voorbij is.

Net voor Kerst maakte Taminiau het uit, vertelt hij een paar maanden later. „Ik had het gevoel dat ik mijn ding niet meer mocht doen. Feestjes, met oud en nieuw naar Parijs – natuurlijk allemaal heel gezellig, maar ik zat ook voor een show. Ik moet me kunnen opsluiten en alleen kunnen zijn.” Hij sprak met zijn ex-vriend af dat die tot en met de show betrokken zou blijven bij het bedrijf, daarna zou alles zou veranderen.

Baambrugge, februari t/m april

De dag na de show werd Taminiau gebeld voor een afspraak met prinses Máxima.

Sinds ze in 2009 in een Taminiau-jasje dat was gemaakt van oude Nederlandse postzakken de Mode Biënnale Arnhem opende, heeft ze met enige regelmaat iets door hem laten maken: de roze, met kraaltjes bezette jurk die ze dat jaar op Prinsjesdag droeg, de gewaagd laag uitgesneden galajurk met ‘wybertjesmotief’ die ze in 2012 aanhad tijdens het diner bij het huwelijk van de Luxemburgse prins Guillaume. Ook gedurfd: een ensemble waarvan de kraag en het hoedje helemaal bezet zijn met zilverkleurige drukknopen.

„Zij is zeer modeminded”, zegt Taminiau. „Ze heeft er lol in, ze durft de grenzen op te zoeken. Je hoeft met haar niet die zware discussie te voeren over wat wel of niet kan. Ze stelt een ontwerper in staat te vlammen. Daar verdient ze alle credits voor.”

Bij het maken van de afspraak was nog niet duidelijk wat dit keer van hem zou worden gevraagd. „Ik dacht alleen maar: leuk, we mogen weer.” Maar een paar dagen later kondigde koningin Beatrix op tv aan dat ze afstand zou doen van de troon. „En toen we anderhalve week later daar waren, werd dé vraag gesteld. En in een keer heb je dan een groot geheim. Alleen de mensen van het atelier wisten het.”

Al voordat hij wist dat hij de kleding voor de troonswisseling zou ontwerpen, had Taminiau bedacht dat hij een lange cape voor Máxima wilde maken, maar dan voor bij een, zoals hij dat noemt, „avondtoilet”. Ook de kleur blauw die het ensemble zou krijgen, zat al tussen de voorstellen die hij bij zich had – die had hij gebruikt in de collectie die hij in januari in Parijs had getoond.

De enige referentie die hij had voor de outfit, was de jurk die Beatrix in 1980 droeg, een ontwerp van Theresia Vreugdenhil. „Haar kleding had ronde vormen. Ik vond het spannend een iets mannelijker silhouet te kiezen, met opstaande schouders, om het hoekige van de jacquets van de mannen om haar heen zo terug te laten komen.” De jurk had transparante mouwen met een blauw geborduurd motief. Daarmee wilde hij „de kwetsbaarheid van het lichaam” laten zien . Voor de avond maakte hij een huidkleurige jurk met donkerrood borduursel.

Het borduren van de jurken besteedde hij uit aan het beroemde Franse atelier Lesage, waar zeventig borduurders weken aan de twee jurken werkten. Wat de kosten voor de jurk waren, wil hij niet zeggen. Wél dat Máxima „gewoon voor haar kleren betaalt”.

Tussen februari en eind april was hij zo druk bezig, dat voor zenuwen eigenlijk geen tijd meer was, zegt hij. „Totdat ik meekreeg dat het Koningslied helemaal werd afgebrand. Toen dacht ik opeens: het kan natuurlijk ook gebeuren dat men het niet mooi vindt.”

Amsterdam, 14 mei

In de lobby van The Grand wordt Taminiau begroet door een manager van het hotel. Twee weken geleden was hij hier ook. Vogue Nederland gaf de dag na de troonswisseling een feest ter ere van de Máxima-special die het blad had gemaakt.

De ontwerper is nog steeds overdonderd door het succes. Met name de statige, elegante creatie die Máxima droeg bij de inhuldiging werd geprezen – volgens velen het beste wat hij ooit maakte. Zelf noemt hij het ensemble „het beste dat ik kon maken voor dat moment”.

„Ik ben blij dat vlak voor ze de Nieuwe Kerk in ging nog even een windje opstak”, zegt hij. „Zo kon je de jurk die eronder zat nog even goed zien.” Om te zorgen dat de cape onder alle omstandigheden op zijn plaats zou blijven, zat die met een bandenconstructie op de rug vast.

Op 30 april zat hij met zijn familie voor de televisie. Toen Máxima om 14.00 uur in de mantel in beeld verscheen, moest hij even huilen. Meteen begon zijn telefoon op te lichten, en dat hield de rest van de dag niet meer op.

„De volgende dag stond ik hier op het feest en iedereen ging me feliciteren. Normaal kun je op een feest ontladen, maar ik was me er de hele tijd van bewust hoe mensen dichterbij kwamen. Als ik maar een slokje nam, en het gesprek dat ik had dus even onderbrak, spraken ze me aan. Ik voelde me loslopend wild. Het einde van het feest heb ik niet gehaald.”

En nog steeds gaat het door – hij heeft nog nooit zoveel reacties gehad op een ontwerp. „Mensen die brieven sturen, volwassenen en kinderen die tekeningen hebben gemaakt van Máxima in de jurken. Omdat ze geraakt zijn en daar uiting aan willen geven. Heel bijzonder.” Hij is blij, zegt hij, dat hij „zo’n nuchtere jongen” is. „Hoewel ik daar op straat ook op word aangesproken. Ze hebben je bij De wereld draait door gezien en zeggen dat je zo aardig en bescheiden bent. Wat moet je daar nou op antwoorden?”

Máxima was niet de enige vrouw die hij voor 30 april kleedde: ook zeven gasten hadden een jurk bij hem besteld. „We hebben het atelier de afgelopen maanden tot het uiterste gedreven. In maart hebben we ook een collectie in tennisstijl gemaakt voor een evenement van ABN Amro. En dan zijn sinds 30 april al acht nieuwe bestellingen binnengekomen – voor ons gigantisch veel.”  Hij heeft daarom besloten de Parijse modeweek in juli over te slaan. „Ik heb geen idee hoe we nog een nieuwe collectie zouden moeten maken. Nee, dat voelt niet als een nederlaag. We hebben meer publiciteit gehad dan we ooit met een show zouden hebben gekregen. De hele wereld heeft meegekeken.”

Baambrugge, 25 juli

Op het terras voor de ontvangstruimte is Taminiaus zus Maartje aangeschoven. Toen de opdracht voor de ‘kroningsjurk’ binnen was, nam zij twee dagen per week onbetaald verlof op om hem bij te staan. „Zij is heel zakelijk, en ze zag me struggelen.” De samenwerking beviel meteen zo goed, dat ze nu fulltime voor hem werkt.

Met de zakelijke kant van het bedrijf is het een paar keer goed misgegaan. „Veel mensen denken dat ik helemaal binnen ben”, zegt Taminiau. „Maar iedere cent die ik verdien, gaat terug het bedrijf in. Shows in Parijs geven is een heel dure hobby. We doen wel dingen die voor anderen interessant zijn; veel grote bedrijven dromen natuurlijk van de Gaga’s, de Beyoncé’s en de koningin. En zo’n klein merk als ik werkt dan met ze samen. Daar komen mensen op af.”

Hij heeft een groot talent om „niet-capabele mensen” binnen te halen, zegt hij. „Als iemand zakelijk tegen me begon te praten, zei ik altijd: oké, doe maar. Tot zo’n financiële knakker dan opeens zegt dat ik niet meer drie pailletten op elkaar mag zetten, omdat je dat toch niet ziet op de foto’s van de show.”

Ook in juni hebben zich weer nieuwe klanten gemeld. Door de drukte kan het nu drie maanden duren voor een „projectjurk” (couturejurk) klaar is. De demi-couture (waarbij prijzen variëren van 2.000 tot 7.000 euro) loopt zo hard, dat het het atelier niet lukt de voorraad voldoende aan te vullen. Ter gelegenheid van de troonswisseling heeft hij het postzakjasje, een ontwerp dat hij voor het eerst in 2005 liet zien, opnieuw in productie genomen. Er is nu ook een Argentijnse versie. Ze kunnen ook online worden besteld.

Zus Maartje: „Als iemand hier zelf langskomt voor een postzakjasje, hoeft Jan daar niet per se zelf bij te zijn. Hij kan nu niet meer iedereen te woord staan. ”

Taminiau: „Ondanks de nieuwe klanten merk ik wel dat de drempel nu hoger is. Vrouwen die al lang bij me kopen bellen me: is de situatie nu veranderd? Ben ik nog wel klant?”

Baambrugge, 28 november

Tijdens eerdere gesprekken moest Taminiau vaak naar woorden zoeken: „Ja, hoe zeg ik dat nu?” Dat is voorbij. Hij praat nu zelfverzekerd, en vol overtuiging. „Ik doe het nu ook meer”, zegt hij. „Het afgelopen jaar ben ik uit mijn isolement gekomen. Overal waar ik kom, willen mensen dat ik iets zeg.”

Na de twee jurken die Máxima droeg op 30 april, volgden nog twee prestigieuze opdrachten: op Prinsjesdag droeg de nieuwe koningin een lange, goudkleurige jurk van zijn hand. Diezelfde dag trouwde Claire Lademacher met de Luxemburgse prins Felix voor de burgerlijke stand in een door hem ontworpen korte witte jurk met schootje.

De film The Hunger Games: Catching Fire is net uit, en een groot succes. Een van de hoofdrolspelers draagt een theatrale kurken Taminiau, die overigens al anderhalf jaar geleden werd besteld.

Taminiau en zijn zus hebben besloten om uit te breiden. Ze zijn op zoek naar meer mankracht in het atelier, en een partner om een prêt-à-portercollectie mee te beginnen.

„Met Maartje naast me voel ik me zeker genoeg om het weer te proberen”, zegt hij. „Er ligt genoeg geschiedenis van Jan Taminiau om ideeën uit te kunnen halen voor zo’n lijn. De afgelopen tien jaar waren een investering. De komende tien jaar wil ik oogsten.”