Is dit nou een fossiel of niet?

Het hoeft niet superoud te zijn, niet van steen, en alleen de afdruk van een plant of dier is al genoeg. Wanneer is iets een echt fossiel?

Over tienduizend jaar kun je deze pootafdrukken van een duif in de stoep van de stad Trier best een fossiel noemen. Foto Jelle Reumer

Wat is precies een fossiel? Dat is een vraag die ik vaak hoor. Daarop is geen makkelijk antwoord. Je krijgt al snel van die vage omschrijvingen. Bijvoorbeeld: een overblijfsel van een uitgestorven plant of dier.

Meestal klopt dat, maar er zijn ook diersoorten die al meer dan honderd miljoen jaar bestaan en nooit zijn uitgestorven. Toch zijn er fossielen van bekend. Er zijn ook fossielen die geen overblijfsel van een plant of dier zijn, maar die we toch fossielen noemen. De pootafdrukken van dino’s bijvoorbeeld. Je hoort ook wel: fossielen zijn versteend. Als iets versteent, wordt het oorspronkelijke materiaal waar de plant of het dier uit bestond door een chemische verandering omgevormd tot gesteente. Verkiezelde boomstammen zijn er een goed voorbeeld van. Maar niet alle fossielen zijn versteend.

Nog één: fossielen zijn heel oud! Maar: hoe oud dan wel? Tienduizend jaar, of een miljoen? De mammoetbotten die uit de Noordzee komen en veertigduizend jaar oud zijn, dat zijn fossielen. De mammoetbotten van het Siberische eiland Wrangel zijn nog geen vierduizend jaar oud. Zijn dat ook fossielen? En de botjes van de uitgestorven dodo, die maar vierhonderd jaar oud zijn? Ah, dinosaurussen, dat zijn pas fossielen! Toch?

Dan heb ik hier een twijfelgeval. Op de foto zie je de versteende pootafdrukken van een drietenige dino, een dier uit de groep van de tweebenige dino’s waar ook T. rex toe behoort. Toch zijn het geen fossielen.

Deze pootafdrukken zijn gemaakt toen werklui in de Duitse stad Trier de voegen tussen de straatklinkers met cement hadden gevuld. Toen die nog nat was, waren er stadsduiven doorheen gelopen. Duiven zijn vogels, en vogels vormen de enige groep van de dinosaurussen die niet is uitgestorven. Het klinkt misschien gek, maar vogels zijn eigenlijk gewoon kleine dinootjes.

Het uitharden van cement is een vorm van verstening. Je ziet op de foto dus versteende pootafdrukken van een kleine soort dinosaurus. En toch vinden we dit geen fossiel. Ze zijn gewoon nog te jong. Maar als dit stukje bestrating nog tienduizend jaar netjes blijft liggen, ja, dat mag je het van mij best een fossiel noemen.

Jelle Reumer

    • Jelle Reumer