Ironie en subtiliteiten doen het niet altijd goed op tv

Zijn werk voor televisie was een stoomcursus snel en effectief grappen schrijven. Nu heeft Pieter Derks een oudejaarsconference. En dat voor een jongen die op feestjes niet wordt opgemerkt.

Sinds hij in De wereld draait door, zitten de zalen vol bij Pieter Derks. Geregeld wordt hij omgeboekt, van de kleine naar de grote zaal van het theater. Foto Andreas Terlaak

Voor Pieter Derks is 2013 het jaar waarin een grote jongensdroom waarheid is geworden. Voor het eerst speelt hij als cabaretier een oudejaarsconference. Kan het mooier? De oudejaarsconference is de heilige graal voor een cabaretier, zegt hij. Het hoogst haalbare. Zeker in zijn genre, grappen over de actualiteit.

Begin december speelt hij zijn Een oudejaars in Haarlem voor een volle schouwburg – een fantastische zaal met kroonluchter en pluche – en dan realiseert hij zich welke stappen hij heeft gezet dit jaar. Wat hij heeft bereikt. Dat optreden was echt te gek, zegt hij. Beste van het jaar. Hij grijnst breed.

Het idee voor een eigen oudejaars ontstaat in februari, een maand nadat zijn vierde cabaretprogramma Van nature in première is gegaan, met gunstige kritieken. Het plan is ambitieuzer dan zijn oorspronkelijke idee voor 2013: consolideren. Oftewel: een goed nieuw programma maken en constant presteren bij De wereld draait door, waar hij net als in 2012 drie keer per maand op vrijdag de uitzending afsluit, met grappen over het nieuws van die week. Wat er nu gebeurt, is een extraatje.

Een oudejaars, die loopt sinds half november, durft hij aan door wat hij heeft geleerd bij het werken voor televisie. Dat is een stoomcursus snel en effectief grappen schrijven. Voor Van Nature maakt hij elke dag drie nieuwe grappen over wat er die dag gebeurd is. Daar opende hij dezelfde avond mee. Het is warmdraaien in het theater en pieken op vrijdag. In tweeënhalve minuut moet het gebeuren. De druk is groot, maar alles onder hoge druk is leuk, zegt hij. Misschien was dit werk de trap onder zijn reet die hij nodig had.

In het begin was het zoeken naar de toon. Ironie en subtiliteiten doen het niet altijd goed op tv. Voor zijn gevoel durft hij nu meer. Stelliger zijn, een standpunt verkondigen. Evalueren doet hij met zijn regisseuse, Jessica Borst. Hans Sibbel, Lebbis, hielp hem vaak in het begin. De mensen van De wereld draait door laten hem vrij. Ook presentator Matthijs van Nieuwkerk. Als het goed gaat, loopt hij soms even langs. Alleen om te zeggen: ‘hé, lekker’.

Hoogtepunt dit jaar was de nominatie voor de prijs voor cabarettalent, de Neerlands Hoop – ook al won hij niet. Blij was hij met de typering van de jury. In het slotlied van Van nature zingt Derks dat brutalen de halve wereld hebben, maar de bescheiden mensen dus de andere helft. Tot die helft rekent hij zichzelf ook. Door dat lied bestempelde de jury hem tot vaandeldrager van de rustige, alles nog even overwegende mens. Dat was raak. Ja, die vaandeldrager wil hij heel graag zijn.

Hij straalt het ook uit: rappe tong, maar keurig en voorkomend. In Van nature spot hij met zijn imago door op te komen in een roze pak. Hij staat weliswaar op het podium, maar hij wil toch voorkomen dat hij onvoldoende opvalt, is zijn grap. Bedeesd noemt hij zich. Ook privé niet iemand die snel het woord neemt in gezelschap. Als anderen moppen tappen, luistert hij liever.

Echt gebeurd

De anekdote die hij in zijn show vertelt, is dan ook waar. Dat hij naar een feestje gaat, enige tijd blijft, weer vertrekt, en dan een sms krijgt met de vraag of hij nog naar het feestje komt. Echt gebeurd.

Even nuchter handelt hij zijn motieven voor zijn beroepskeuze af. Stil en verlegen op school, beetje gepest, buitenbeentje, bijrol. Hij kan het plaatje zo invullen. En dan het podium op om toch zijn zielenroerselen kwijt te kunnen, om te compenseren. Nee, dat ligt niet zo ingewikkeld. Geen divan voor nodig.

Zijn doel is mensen aan het denken zetten en gebeurtenissen en ideeën anders belichten. Zodat zijn publiek na afloop toch over minstens één ding anders denkt. Over Shell bijvoorbeeld. Dat vinden Nederlanders een sympathiek bedrijf, heeft hij gemerkt. Je kunt er immers handdoeken sparen, en krijgt er dubbele Airmiles. Terwijl het echt een goor bedrijf is, zegt hij. Adverteren voor het milieu, maar Nigeria vervuilen met olie. Die schijnheiligheid prikt hij graag door.

In Van nature hekelt de 29-jarige ook de verslaving van de jeugd aan elektronica en sociale media. Alles moet altijd maar nieuw zijn. Dat kan niet goed zijn. Bij elke nieuwe uitvinding is zijn eerste reactie: waar hebben we dat nou weer voor nodig? Misschien komt het voort uit zijn melancholieke aard, suggereert hij. Hij heeft wel de drang om op zoek te gaan naar het Echte Leven. Eigenlijk is hij een ontzettende hippie.

Zijn beste grap dit jaar? Geen oneliner, zegt hij. Hij maakte hem nadat het Comité 4 en 5 mei liet weten dat onze herdenking niet voor Duitsers is. Daar was hij door geraakt. Ging het er niet juist om te leren dat we de wereld niet zwart-wit moeten zien, niet in goed en slecht moeten indelen? Dus probeerde hij bij De wereld draait door een minuut niet aan Duitsers te denken. Dan maar aan voetbal, maar o nee, Bayern München had net de Champions League gewonnen. Dan maar aan de kroning van Willem-Alexander, maar o nee, halve Duitser. Enzovoort. Dat is het allerleukste, zegt hij, dat hij in een ratel terechtkomt en een rits grappen achter elkaar afsteekt. Dat hij op een vrolijke manier, zonder zuur of cynisch te doen, toch de gekte laat zien. Is hij trots op.

Derks was dit jaar alom op tv: bij improvisatieprogramma In goed gezelschap, tien weken lang, bij de Geschiedenisquiz, bij de quiz De slimste mens (die hij won) en straks nog bij De nationale wetenschapsquiz. Hij kan geen nee zeggen. Zolang hij niet in glitterpak in een bak vla hoeft te springen, doet hij het. De vraag welke televisieoptredens hij heeft geweigerd, is de enige waar hij lang over nadenkt. Hij wil niemand voor het hoofd stoten. Vooruit: Ik hou van Holland, de RTL-quiz onder leiding van Linda de Mol. Hij voelt zich niet senang bij polonaise.

Chauffeur

Hij laat wel minder over zich lopen, vindt hij. Zelf eisen stellen blijkt ook een optie. Laatst heeft hij zelfs voor het eerst een chauffeur ingehuurd. Zijn ongemak lacht hij weg als hij erover vertelt. Schertsend: hij begint te leren zich als een ster te gedragen. Aan zijn rider werkt hij nog: een kleedkamer met alleen lichtblauwe handdoeken, paarse M&M’s en de lucht van sinaasappelschillen, zoiets. Hij kijkt verrukt.

In mei is hij getrouwd. Als eerste van zijn vriendengroep van de middelbare school. De huwelijksreis ging naar Costa Rica. Een land zonder leger, zegt hij erbij. Veel natuur gezien, jungle. En op het strand een grote schildpad die aan land komt om eieren te leggen. Indrukwekkend. Hij hoorde David Attenborough op de achtergrond commentaar geven.

Van zijn vrienden kreeg hij een kippenhok. Nu heeft hij drie kippen, vertelt hij in de zomer. Truus, Greet en Corrie. In zijn stadstuintje in Nijmegen kan hij uren naar ze kijken als ze een zandbadje nemen, naar elkaar pikken of tegen elkaar aan kruipen. Wordt hij heel rustig van. Uiteindelijk lijkt het hem gaaf om een boerderij te hebben.

Toen alles door De wereld draait door in een stroomversnelling raakte, wist hij zeker dat hij de goede vrouw had. Een anker. Dat heeft hij nodig, net als profvoetballers. Het is ook topsport, wat hij doet. Soms herkent Derks, NEC-supporter, zich in de gesprekken met voetballers op de radio: dat de training lekker ging, maar dat de wedstrijd onverwacht moeizaam was.

Dutjes zijn zijn geheime wapen. Zo blijft hij fit. Even liggen voor de voorstelling, reset van het hoofd, opdat alle indrukken van de dag wegzakken.

Bij Derks zitten de zalen vol. Geregeld wordt hij omgeboekt, van de kleine naar de grote zaal van het theater. Publiek lokken was een belangrijke reden om zijn kans bij De wereld draait door te grijpen. Dat was nodig, denkt hij. Want theaters boeken minder voorstellingen en er komen minder mensen. Daar had hij ook last van. Zijn investering heeft goed uitgepakt.

Wat ging er eigenlijk niet goed voor Pieter Derks in 2013? Voor die vraag was hij al bang, zegt hij. Hij heeft veel autopech gehad, is zijn spontane reactie. Maar serieus? Er zijn wel verdrietige dingen gebeurd, zegt hij. Via Make-A-Wish, een organisatie die kinderen met een levensbedreigende ziekte helpt hun allerliefste wens te vervullen, ontmoette hij een ziek meisje van achttien. Ze wilde op een grappige manier haar vrienden toespreken tijdens een feest als ze genezen was en hij hielp haar schrijven. Maar ze werd zieker en overleed.

Hij relativeert graag. Dat is ook het mooie aan de natuur, zegt hij. De natuur kan prima zonder ons. Er is ook maar weinig nodig om de wereld ten onder te laten gaan. Dat is een eng, maar ook troostrijk idee. Dat er toch iets groters is dan wij.

Er valt nog wel iets te wensen voor de toekomst. Het heilige van de oudejaarsconference zit hem natuurlijk ook in de televisie-uitzending. In 2020 op televisie, is zijn prognose. Weer bescheiden. Eerst nog een paar keer oefenen in de theaters. Het moet wel echt goed zijn, want je spreekt het hele land toe. En als de VARA dan nog bestaat en interesse heeft… Maar hij weet dat hij het kan, zegt hij.

    • Ron Rijghard