Ik weet ook niet precies waarom ze me daar willen hebben

Schrijver Herman Koch

Het diner werd in 2013 een bestseller in de VS, in Nederland kwam de verfilming uit. Herman Koch werkte intussen aan zijn nieuwe boek.

„Ik zit gewoon in een huisje in Zeeland, vanavond belt de grootse krant van Canada.” Foto Andreas Terlaak

Op 22 februari laat The New York Times weten dat de roman The dinner van Herman Koch direct na verschijning binnenkomt op de negende plaats in zijn hardcover fiction-lijst, de beroemdste bestsellerlijst ter wereld. Het is het gevolg van een zorgvuldige lancering, vertelt Koch. „Ik ben de afgelopen herfst vijf dagen in de VS geweest om interviews te geven en met boekhandelaren te praten. Op het moment hoef ik er niets aan promotie te doen, dan zit ik misschien voor twintig mensen in een boekhandel te signeren. Ik zit gewoon in een huisje in Zeeland, vanavond belt de grootse krant van Canada. Ik krijg steeds wild enthousiaste sms’jes van mijn uitgever in New York. Ze keken al dagen naar die lijst uit en hoopten op een plek bij de eerste 35. Dit is toch anders dan succes in Europa. Als boekenland is Amerika de top. Nu wordt het allemaal wel heel echt.”

Twee weken eerder stond er juist een vernietigende recensie van het – verder enthousiast onthaalde – boek in dezelfde krant. Janet Maslin schreef dat ze de personages ‘onverteerbaar’ vond. Het deerde de schrijver niet. „Dat vond ik wel een beetje een vreemde recensie. Alsof een goede roman geen vervelende personages kan bevatten.” Een week later haalt The dinner zijn hoogste positie, nummer zeven.

30 april

In Buenos Aires ziet Herman Koch op televisie hoe een Argentijnse koningin van Nederland wordt. „Het leeft hier niet echt. De Argentijnen vragen zich vooral bij iedereen die in beeld komt af wie het is. Is dat die vrouw van de tampon van Prins Charles? Van Máxima heb ik hier alleen in in het boulevardblad Hola! een grote fotoreportage gezien. Met taxichauffeurs – en met journalisten en schrijvers – praat je hier eerst over Messi, dan over de Paus. Dan komt er een hele tijd niets en dan pas heb je Máxima. Ze is hier natuurlijk ook nooit een publieke figuur geweest, ze was al weg toen ze Willem-Alexander ontmoette. Haar vader geldt als een beetje besmet, maar wie kende hem nou eigenlijk?”

Koch is in Argentinië op uitnodiging van het Nederlands Letterenfonds: Amsterdam is eregast op de boekenbeurs van Buenos Aires. „Het valt me op dat Het diner hier veel maatschappelijker wordt gelezen. Ik geld als een noordelijke schrijver, waarbij het mooi meegenomen is dat het boek ook nog een beetje spannend is. Omdat ik Spaans spreek, is iedereen hier extra blij met me. Ik was samen met schrijver Jan van Mersbergen te gast op een avond over de WK-finale van 1978 en wij werden aangekondigd als ‘Nederlandse voetbaldeskundigen’.”

24 juni

Herman Koch zit in een café in de Amsterdamse Watergraafsmeer. „Mijn volgende roman gaat uit vijf à zes delen bestaan, waarvan er nu drie à vier af zijn. Aanvankelijk was het de bedoeling om het boek Middelmaat te noemen, maar dat klinkt toch wat minder aantrekkelijk, vind je niet? Nu denk ik aan Geachte heer M., de titel die ik al twintig jaar geleden bedacht voor dit boek. De M van middelmaat zit er nog wel in. Het boek gaat over een wereldberoemde schrijver die ooit is doorgebroken door een roman over een verdwijningszaak. Hij krijgt nu een brief waarin die kwestie weer wordt opgerakeld. De schrijver heeft wel wat weg van Harry Mulisch, maar hij ís het niet. Ik heb ook helemaal niet zo’n hekel aan Mulisch. Het literaire wereldje krijgt ervan langs – en de middelmaat in het onderwijs.”

In januari moet het boek bij de uitgever liggen, zodat het in het voorjaar kan verschijnen. „Ik hoorde net dat dan ook een nieuwe roman van Kluun verschijnt, maar ik hoop dat er niet een nieuwe K2 van wordt gemaakt.” Drie jaar geleden verschenen Zomerhuis met zwembad van Koch en Haantjes van Kluun en werden de boeken van de twee bestsellerauteurs in de pers – vooral in deze krant – als K2 gezamenlijk gepresenteerd. „Dat was één keer leuk”, zegt Koch, „maar ik hoop niet dat het nog een keer gebeurt. Uiteindelijk zijn we toch heel verschillende schrijvers.”

15 september

De meeste van de uitgenodigde schrijvers op het IJslandse literatuurfestival doen mee aan de bustour langs de verschillende geisers en vulkanen op het eiland. Herman Koch gaat niet mee. „Ik gebruik de ochtenden hier om nog wat te werken, dat doe ik liever dan een hele dag in een busje door de mist rijden. Een van de aardigste dingen van een reis als deze is dat je eigenlijk helemaal niemand kent. Ik trek af en toe op met een aardige Bulgaar, Georgi Gospodinov. Hij heeft een Grote Bulgaarse Roman geschreven die in 23 landen is vertaald, maar niet in het Nederlands. Een volgend boek zal ik niet zomaar op IJsland situeren, denk ik, al is dat niet iets wat je op het moment zelf al weet. Ik had het er toevallig nog over met die Bulgaar. Hij zei: dan zou het toch moeten gaan over een groep van vijftien schrijvers op een veel te klein eiland. Maar het is hier een mooi georganiseerd festival. En ik kan nu zeggen dat ik met Björk op één dansvloer heb gestaan.”

4 november

Op de première van Het diner – de film – in Tuschinski wordt Herman Koch op het podium gevraagd. „Ik had de film toen al drie keer gezien en wist ineens niet goed wat ik moest zeggen. Het werd: de film maakt me heel nieuwsgierig naar het boek. Dat was natuurlijk een wat vreemde opmerking, maar het is heel lastig om naar een film te kijken als je het boek goed kent, laat staan als je het zelf hebt geschreven. Maar het is een prima verfilming geworden.”

25 november

Aan de Amstel vertelt Koch dat hij alleen „op zinsniveau” nog wat aan Geachte heer M. moet werken. „Dat doe ik ’s ochtends half liggend op de bank, met de laptop. Ik ben geen schrijver die van negen tot vijf kan zitten werken. Ik las een stuk waarin de Amerikaanse schrijver David Vann zei dat de oude wet ‘schrijven is schrappen’ volkomen onzin is. Hij vindt de eerste versie de beste. Ik begrijp wel wat hij bedoelt. Te veel redigeren kan een boek kapot maken. Het is de bedoeling dat de roman in mei verschijnt. Begin juni komt de vertaling van Zomerhuis met zwembad in de VS uit en dan ga ik een weekje naar New York en St Louis. Ik weet ook niet precies waarom ze me daar willen hebben. Vorige week was ik op vakantie in New York, maar ik heb daar niets inhoudelijks gedaan. Wel heb ik mijn uitgever en mijn agent even gesproken. Dat werd hele dure whisky drinken in een hotelbar. Ik weet niet of het internationale succes mij als schrijver verandert. Al was ik laatst bezig met iets nieuws, waar een bakfiets in voorkomt. Toen dacht ik: misschien moet ik dat uitleggen, want in het buitenland weet niemand waar een bakfiets allemaal voor staat.”