De wonderbaarlijke pacificering van de FNV

Omdat het bijna Kerst is en we dan allemaal een beetje week worden, gaat deze column over een weinig bezongen held van dit jaar. Nou ja, held is een groot woord. Het is een man in wie je het ene moment een briljant strateeg ontwaart en het andere moment een onredelijke nee-zegger.

Maar zoals oud-premier Dries van Agt ons leerde, het veinzen van onredelijke gekte kan zeer van pas komen in onderhandelingen; je boekt er resultaten mee. En het staat vast dat mijn weinig bezongen held dit jaar een resultaat boekte dat lang voor onmogelijk werd gehouden.

Ik heb het over Ton Heerts, voorzitter van de grootste vakbond van Nederland, de FNV. Heerts verrichtte een van de wonderen van 2013. Hij wist de actiegezinde, conservatieve krachten binnen de FNV ervan te overtuigen een sociaal akkoord te tekenen dat vol zat met versoberingen van sociale regelingen; lagere ontslagbescherming, kortere werkloosheidsuitkering, noem maar op.

Jarenlang schreven wij krantenjournalisten onze vingers blauw over de aanstaande implosie van de FNV. De bond dreigde uiteen te vallen in een PvdA-gezind deel dat best wilde meedenken over hervorming van de verzorgingsstaat en een SP-gezind deel dat ACTIE wilde, VERZET. De twee leken onverenigbaar. Ton Heerts trad in 2012 nogal luidruchtig aan als voorzitter – schoppend en schreeuwend, zoals de Britten zeggen. Hij was klaar met polderen, de bond was te vaak belazerd door werkgevers en politiek, over het ontslagrecht viel met hem niet te praten. Heerts was Kamerlid geweest voor de PvdA, maar hij sloeg de toon aan van de SP.

Een jaar later staat niet alleen zijn handtekening onder een vergaand sociaal akkoord, die handtekening is er blijven staan, zelfs nadat het kabinet de afgelopen maanden diverse winstpunten van de FNV had geschrapt. Denk aan de 4 miljard euro aan extra bezuinigingen en belastingverhogingen die het kabinet in april van tafel veegde als gebaar naar de FNV (die zijn niet alleen terug, ze bedragen nu 6 miljard). Of de versobering van het ontslagrecht die een jaar werd uitgesteld (is inmiddels weer vervroegd). Of de pensioenplannen waar de FNV voor tekende (deze week vervangen door een ander pensioenplan waar de FNV niet blij mee is).

Als je het mij vraagt, is het onderhandelingsresultaat van de FNV ergens in de buurt van ‘mager’ beland. Toch heerst in de polder een zegenrijke rust. Ziet u Malievelden vol met boze vakbondsleden? Ziet u Ton Heerts op televisie fulmineren? Nee, af en toe mag de vakbondsachterban wat rituele stoom afblazen bij een demonstratie, waar dan SP- leider Emile Roemer van het podium wordt geweerd, terwijl PvdA-minister Lodewijk Asscher wel mag spreken.

De PvdA heeft een geruisloze coup gepleegd bij de bond waarvan lange tijd werd gezegd dat SP-krachten hem overnamen. Het grote schrikbeeld van de PvdA – SP en FNV gebroederlijk ten strijde tegen een harteloos PvdA-VVD-kabinet – is vakkundig afgewend.

Heerts deed radicaal, hij was niet radicaal. Hij gaf zijn achterban het idee van grote invloed zonder dat die er echt in die mate was. Het is de klassieke truc die goede oma’s aan moeders en vaders leren om met hun opstandige peuter om te gaan. Namelijk: ga de volle confrontatie niet aan. (Jij moet wel je jas aan! NEE! Jij doet nu je jas aan! NEE! Als jij niet nu je jas aandoet, dan...! NEEEEEEE!!!) Maar leid de peuter af. (Zeg, zie je die duif daarboven op het dak? Weet je dat die duif eigenlijk een verkenner van de kerstman is?) Trek de jas aan, en krijg zo pijnloos je zin. Uiteindelijk loopt iedereen tevreden op straat (met jas), zonder gezichtsverlies, woede of ergernis. Briljant.

Rest slechts één bange vraag, die niemand in Den Haag wil uitspreken en die ik misschien ook niet zou moeten opschrijven: heeft Ton Heerts zijn achterban belazerd?

Marike Stellinga schrijft op deze plek elke zaterdag over politiek en economie.

    • Marike Stellinga