Poetin wil best een keer gratie verlenen – met oog op Sotsji

Na Pussy Riot en de Greenpeace-activisten krijgt nu ook oligarch Chodorkovski misschien gratie van Poetin // Mogelijk als reactie op de vele afzeggingen voor de openingsceremonie van de Winterspelen

Redacteur Buitenland

De gevallen Russische oliemagnaat Michail Chodorkovski wordt wellicht voor Nieuwjaar vrijgelaten. President Vladimir Poetin van Rusland heeft gisteren aangekondigd dat hij Chodorkovski, die al ruim tien jaar gevangen zit wegens belastingfraude en verduistering, gratie gaat verlenen. Volgens Poetin heeft Chodorkovski zelf om amnestie gevraagd, zoals de president altijd heeft geëist voordat hij gratie in overweging wilde nemen.

Op de achtergrond van Poetins clementie spelen de Olympische Winterspelen in februari volgend jaar in Sotsji een rol. Dit mondiale prestige-evenement in het kuuroord aan de Zwarte Zee, waar Poetin zelf graag vakantie houdt, dreigt qua public relations in het honderd te lopen. De presidenten Barack Obama (VS), François Hollande (Frankrijk), Joachim Gauck (Duitsland) en andere westerse politici hebben afgelopen weken laten weten dat ze niet naar de openingsceremonie gaan. Hoewel ze tijdgebrek en andere prioriteiten als reden opgeven, bestaat ook in Rusland de indruk dat dit een sluikse boycot is van Poetin die afgelopen jaar in Rusland wetten heeft laten aannemen tegen non-gouvernementele verenigingen, buitenlandse hulporganisaties en ‘propaganda onder minderjarigen’ voor homoseksualiteit.

„Hij heeft onlangs een rekest ingediend. Hij zit al tien jaar. Dat is een serieuze straf. Zijn moeder is ziek”, zei Poetin op een persconferentie voor circa 1300 binnen- en buitenlandse journalisten in het Wereldhandelscentrum aan de Moskou-rivier. Op grond van het humanitaire karakter van het verzoek tekent hij „binnen afzienbare tijd een decreet over de gratie”, kondigde Poetin aan.

Het was zijn antwoord op de allerlaatste vraag van de meer dan drie uur durende mediabijeenkomst aan de vooravond van de feestdagen, inmiddels een traditie van de dertien jaar aan de macht zijnde Poetin. De Russische president had al „gelukkig nieuwjaar” tegen alle journalisten gezegd, toen iemand uit de zaal ineens vroeg of „Chodorkovski wel moest blijven zitten”. De vragensteller hintte op de gratie die de punkzangeressen van Pussy Riot, de activisten van Greenpeace en nog 25.000 anderen afgelopen dagen in het vooruitzicht is gesteld. Deze week nam de Doema, het ‘lagerhuis’ van het Russische parlement, een amnestiewet aan ter gelegenheid van het twintigste verjaardag van de grondwet die Rusland in december 1993 tot een presidentiële republiek omvormde.

Eerder in de persconferentie had Poetin al laten doorschemeren dat Chodorkovski niet meer aan een keten van veroordelingen zou worden onderworpen. Toen zijn straf in de eerste zaak halverwege was, werd hij gedaagd voor nieuwe vermeende delicten: verduistering van olie bij het bedrijf dat hij zelf bezat. Na een hoger beroep werd zijn straf met twee jaar bekort, zodat Chodorkovski in de loop van volgend jaar vrij zou komen. Om dat te voorkomen begonnen de justitiële autoriteiten, met name haviken bij de federale recherche, aan een onderzoek of er een derde zaak tegen hem kon worden geopend: wegens witwassen. Op de vraag van de kritische krant Novaja Gazeta zei Poetin op zijn massapersconferentie dat het „geen perspectief ziet in een derde strafzaak”.

Zijn zoon Pavel reageerde verheugd op dit „gelukkige nieuws”. Zijn moeder Marina Chodorkovskaja zei niet te hebben geweten dat haar zoon een officieel rekest tot amnestie had ingediend. Zijn advocaten waren ook niet op de hoogte. Tot nu toe had de gedetineerde oligarch steeds geweigerd om zo’n verzoek in te dienen bij Poetin, omdat hij daarmee schuld zou bekennen. Chodorkovski beschouwt zichzelf als een ‘politieke gevangene’. De voormalige oligarch van het intussen ontmantelde olieconcern Joekos werd in het najaar van 2003 gearresteerd op het vliegveld van Novosibirsk, nadat hij zich openlijk tegen Poetin had uitgesproken.

    • Hubert Smeets