Kerst vieren ‘om mooi te zijn’

Op veel scholen wordt Kerstmis gevierd, niet zelden ook met een verkleedpartij en feestelijk diner. „Vroeger vonden leerlingen alles aan Kerst magisch, nu hebben ze meer prikkels nodig.”

Liv (5) draagt vandaag een prinsessenjurk over haar gewone kleren. Het glimmend roze kledingstuk, met een tekening van een blonde Disneydiva op de borst, komt uit de verkleedkist en ze trekt het aan „om mooi te zijn” en voor „speciale dingen”. Zoals het kerstfestijn vandaag. Op de Utrechtse basisschool Hof ter Weide wordt Kerst, net als op veel scholen in Nederland, uitgebreid gevierd. Met een chic diner, een kerstverhaal, een markt en optredens. De vader van Liv kijkt verwonderd om zich heen in de versierde aula, waar meisjes in volwassen galajurken en jongens met gelhaar heen en weer rennen. „Het enige wat wij vroeger op school deden aan Kerst, is met onze armen stijf over elkaar zitten.” Dat die tijden voorbij zijn is onder meer zichtbaar in de uitbundige jurk van zijn dochter, net als in de kleren waarin de andere leerlingen zijn gestoken; er zijn ontelbaar veel roze glitterjurkjes en jongens dragen hun netste pak – er is zelfs een vijfjarige in een smoking.

Vriendinnen Kübra (11) en Nouhaila (12) zien Kerst als feest van „met je familie zijn” maar ook „als een excuus om nieuwe kleren te kopen”. Kübra laat haar blouse met doodshoofd in bloemprint zien. Voor de gelegenheid dragen ze allebei mascara. Kerst is hun lievelingsfeest. Al „is het schapenfeest ook leuk, want dan krijg je snoep en geld”. Ze zitten in groep acht van juf Taniya Haar, in hun klas heeft bijna iedereen speciaal voor het diner nieuwe kleren gekocht.

In de klas van Haar vertellen de leerlingen wat voor eten ze hebben meegenomen voor het diner, want van iedereen wordt een bijdrage verwacht. Op de loempia’s van de vader van Clemens, die een Chinees restaurant runt, wordt enthousiast gereageerd. Volgens de juf waren de loempia’s vorig jaar al het grootste succes. Ook de Turkse pizza, de aardappelrondjes met gezichtjes – ze hangen in een kleine kerstboom – en de citroenijsjes worden met gejuich ontvangen. Haar: „Denk erom, niet te veel zoet en hartig door elkaar. Ik wil niet dat jullie misselijk worden.” Veel kinderen van Hof ter Weide dragen outfits die op een rode loper niet zouden misstaan – hun eten hebben ze liever niet haute cuisine.

Wat de kinderen van de Utrechtse basisschool, gelegen in Leidsche Rijn, een wijk die nog volop in aanbouw is, het leukste vinden aan Kerst, in willekeurige volgorde: „eten”, „dat je samen bent”, „mooie kleren” en „cadeautjes!” De kinderen kunnen niet geloven dat „grote mensen” Kerst soms stom vinden. Dat ze er gestresst van worden – of zelfs depressief de feestdagen doorbrengen. Voor hen heeft Kerst de bruisende vrolijkheid van een Coca-Colareclame.

Tilly Melissen is een van de directeuren van katholieke basisschool Hof ter Weide. Ze werkt 20 jaar in het onderwijs en ziet dat de ontkerkelijking grote invloed heeft op de viering van het kerstfeest. „Wij gingen naar de kerk en dat was het allerbelangrijkste. Maar nu draait het om de boom, lekker eten en cadeautjes.” De school probeert leerlingen wel het originele kerstverhaal mee te geven door bijvoorbeeld in kringgesprekken aandacht te besteden aan het geloof en de adventstijd, en door een kerstverhaal voor te lezen. „De meeste kinderen van onze school zijn niet katholiek opgevoed.”

Soumia (12) is wel gelovig opgevoed; ze is moslima. Vandaag draagt ze haar gouden „Marokkaanse jurk”. Met Kerst krijgt ze geen cadeautjes, maar ze gaat wel familie opzoeken en thuis hebben ze een boom. Straks zingt ze in het kerstkoor, Bon Noël is haar lievelingslied. Voor het kerstdiner heeft ze cake meegenomen, die heeft haar moeder gebakken.

„Het kerstfeest ontkerst”, ziet Peter Jan Margry, als etnoloog verbonden aan het Meertens Instituut. „We vieren geen godsdienstig feest, we vieren samenzijn.” Dat het kerstfeest in Nederland en op basisscholen uitbundiger wordt gevierd dan ooit, ligt volgens Margry onder meer aan de ‘festivalisering’. „We krijgen het drukker en zien elkaar minder, daarom moeten we de momenten van samenzijn creëren.” We maken er meer een spektakel van. „Dat zie je ook aan de populariteit van themafeesten, waarvoor we ons verkleden, die ontzettend is toegenomen.” Als voorbeeld noemt Margry Halloween, dat we steeds vaker vieren, en Sint Maarten, dat van een katholiek feest in een algemener feest is veranderd.

Juf Jackie Bleijswijk zit 26 jaar in het onderwijs en merkt een duidelijk verschil tussen de viering vroeger en nu. „Vroeger vonden de leerlingen alles aan Kerst magisch en sprookjesachtig. Als ik een kerstverhaal voorlas, keken ze me sprakeloos aan – dat vonden ze heel bijzonder. Nu moeten ze bezig worden gehouden en hebben ze meer prikkels nodig. Hun houding is zo van: wat is hier om mij te vermaken?”

Voor Ashraf uit groep 8 is er spektakel genoeg. „Eten met de klas vind ik het allerleukst van de kersttijd”, zegt hij terwijl aan zijn Turkse pizza plukt. „Het geeft me zo’n warm gevoel van binnen.”

    • Kim Bos