We moeten iets doen! Maar wat?

De strijd in Syrië is een humanitaire ramp Waarom grijpt niemand in? Of nemen we niet meer vluchtelingen op? We vroegen een expert wat ze zou doen als zij de macht had

Medewerker Midden-Oosten

Als we niks doen is Syrië over dertien jaar leeg. Iedereen vlucht weg, op de strijdende partijen na dan. En we doen niks. Maar zou iemand wat kunnen doen voordat Syrië leeg is?

Nu ze haar gifgas bij de internationale gemeenschap heeft moeten inleveren, stopt de Syrische regering gewoon vaten vol met explosieven en werpt die uit helikopters. Je moet een beetje inventief zijn wil je een oorlog winnen, nietwaar. Een paar dagen geleden maakten die barrel bombs zeker negentig doden, in Aleppo, kinderen ook natuurlijk. Maar geen gifgas, dus dat mag.

Jihadisten, die een dominante rol zijn gaan spelen in de oppositie, gebruiken eveneens alle middelen om hun heilsideeën aan de bevolking op te leggen. Wel eens zo’n filmpje gezien van onthoofdingen of andere terechtstellingen? En dat is alleen wat je ziet. In de talloze rapporten over mensenrechtenschendingen in Syrië worden ook de gruwelijkheden bij de oppositie aan de kaak gesteld, met de toevoeging dat die van het regime erger zijn. Dat is meegenomen.

Niemand weet precies hoeveel doden er inmiddels zijn gevallen sinds 15 maart 2011, toen het eerste protest tegen het regime van president Bashar al-Assad begon. Meer dan honderdduizend zijn er geteld door organisaties die de namen checken. Maar lang niet altijd zijn de namen bekend. Of zijn de bloedbaden bekend. Dus honderdvijftigduizend? Tweehonderdduizend?

De burgers, zoals altijd in oorlog het kind van de rekening, vluchten. Bijna tien miljoen mensen hebben nu hun huizen verlaten. Kun je het je voorstellen dat je je huis uit gaat en spullen onbewaakt achterlaat? Denk even na. Dat doe je pas als er echt geen mogelijkheid meer is om te blijven. Tegen de zeven miljoen van hen hebben hun toevlucht gezocht elders binnen Syrië, in scholen of hotels of bij familie. Zeker tweeëneenhalf miljoen Syriërs zijn inmiddels de grenzen over gevlucht, en elke dag duizenden méér. Dat wordt geteld. De Verenigde Naties zeggen dat elke maand 120.000 burgers naar de buurlanden vluchten. Reken maar uit hoeveel het er over een maand zijn, en tegen Kerst volgend jaar. Op 15 maart 2011 waren er ongeveer 23 miljoen Syriërs. In hun eigen huizen in Syrië dus. Nu zie je hen op het Journaal en op krantenfoto’s, in krakkemikkige tentjes in de sneeuw, want het blijkt vandaag in het Midden-Oosten meer winter dan hier.

De buitenwereld kijkt toe. Ja, Amerika en Rusland en de Verenigde Naties organiseren een conferentie. Een vredesconferentie, zeggen ze. Die is maandenlang aangekondigd, maar gaat nu werkelijk beginnen. Op 22 januari in Montreux en daarna verhuist de conferentie naar het VN-hoofdkwartier in Genève, zo werd dinsdag juist bekend.

Gaat die het worden? Nee.

Het regime komt, graag zelfs, maar niet om concessies te doen, zo heeft het aan alle kanten duidelijk gemaakt. Assad zal volgend jaar kandidaat zijn in de presidentsverkiezingen. En die winnen. Het Westen dwingt de zogeheten democratische oppositie, dat wil zeggen de politieke coalitie in het buitenland, om mee te doen. Maar zo goed als alle rebellengroepen, extremistisch of niet, willen van onderhandelingen niets weten. Net als het regime willen ze vechten tot de overwinning. De mislukking van de conferentie staat daarmee vast.

Is er een andere oplossing denkbaar voordat Syrië leeg is? Is er op de een of andere manier een mogelijkheid denkbaar om deze oorlog op korte termijn te beëindigen?

Laten we ze aflopen.

Grondtroepen via de VN?

Oké, geen conferentie dus. Waarom dan niet grondtroepen sturen die een einde maken aan de strijd? Met een expliciet mandaat van de Verenigde Naties bij voorkeur. Troepen verzamelen, invasie, vanuit Turkije, Libanon, Jordanië en Irak, vierfrontenoorlog en alle verzet oprollen. De VN-macht neemt die Syrische politieke coalitie mee en brengt haar aan de macht. Eind goed al goed.

Alleen: Rusland steunt Assad en zal in de VN-Veiligheidsraad zijn veto tegen een VN-macht uitspreken. China ook trouwens; de Chinezen liften stiekem mee met Rusland dat alle internationale woede over zich heen krijgt. China verzet zich altijd tegen inbreuken op de soevereiniteit van staten met de eigen inlijving van Tibet in het achterhoofd.

Een troepenmacht zonder VN?

Een internationale strijdmacht, zonder expliciet VN-mandaat? Amerika heeft tien jaar geleden immers ook een internationale troepenmacht bijeengebracht om Saddam Hussein in Irak ten val te brengen. Irak is niet helemaal goed afgelopen, maar Saddam is weg. En Frankrijk en Groot-Brittannië waren in 2011 nog drijvende krachten achter de internationale gewapende steunoperatie voor de Libische rebellen die tegen het regime van Gaddafi vochten. Met Libië is het eveneens niet helemaal goed afgelopen, maar het regime is in elk geval weg.

Alleen: geen parlement in de wereld is op dit moment geneigd om troepen naar Syrië te sturen. Kijk maar naar de weigering van het Britse Lagerhuis eerder dit jaar om steun te geven aan een beperkte militaire strafoperatie die president Obama wilde ondernemen tegen het Syrische regime wegens het gebruik van gifgas. Het was duidelijk dat ook Obama’s eigen Congres weinig zin had in militaire actie die, hoe beperkt ook, levens en veel geld zou kosten. Bedenk: zou het Nederlandse parlement ermee instemmen Nederlandse militairen in te zetten? De Nederlandse parlementaire meerderheid wil niets te maken hebben met Syrië. Wees eerlijk: zou je ermee instemmen?

Drones?

Drones! Het tovermiddel van de hedendaagse oorlogvoering dat op veilige afstand doodt! Kost alleen geld, geen levens aan de eigen kant. Met een drone-offensief tegen allereerst Assads vliegvelden wordt zijn luchtmacht uitgeschakeld. Geen barrel bombs meer, helemaal geen luchtaanvallen meer.

Het Syrische regime zou ernstig gehandicapt worden als zijn luchtmacht aan de grond zou moeten blijven. Het houdt wel nog genoeg tanks en andere zware wapens over om nog een tijd stand te houden. Maar uiteindelijk is waarschijnlijk Assads val onafwendbaar.

Probleem: als het regime valt, door drones of als je dat kon decreteren, is het dan wel eind goed al goed? Alle vluchtelingen en ontheemden terug in hun huizen en democratie in plaats van die akelige dictatuur? Nou ja, geen democratie, die kan je niet zo even afkondigen, getuige Irak en Libië. Maar laten we zeggen, vrede, althans geen geweld, althans veel minder geweld en wat meer lucht voor de burgers om hun leven in te richten zoals zij dat zelf willen.

Democratie?

Hola! We waren de extremisten vergeten. Die hebben met name in het noorden van Syrië hele gebieden in handen, en er is geen sprake van dat zij de strijd staken als het regime valt. Sommigen van hen vechten voor een grenzenloos islamitisch heilsrijk, anderen voor een heilsrijk binnen de Syrische grenzen. In de gebieden waar ze het voor het zeggen hebben is alle kritiek even taboe als bij Assad. Lang niet alle rebellen zijn van deze richting, maar deze extremisten zijn wel het meest gemotiveerd. Anders waren ze niet zo ver gekomen. Als Assad wegvalt, dreigen veel grotere delen van Syrië onder hun controle te komen.

In elk geval gaat de oorlog door, nu onder de rebellen.

En de vluchtelingen dan?

Goed, Syrië zal dus leeglopen. Kunnen we dan tenminste iets doen voor de vluchtelingen? In Libanon zitten nu bovenop vier miljoen Libanezen al een miljoen Syriërs. Ik heb het al eens eerder geschreven: dat zou zijn vier miljoen Belgen – als het in België oorlog was – bij de 16 miljoen Nederlanders. Het idee alleen! Duitsland neemt voorlopig 5.000 Syriërs op, en Nederland 250. ‘Luxe Ikea-tent voor Syrische vluchtelingen’, las ik gisteren in een krant. De Libanese regering had haar verzet tegen de import ervan gestaakt. Die is bang dat die Syriërs niet meer weg willen. Neem jij er één in de achtertuin?

    • Carolien Roelants