Waanakkoord

Wat Adrie Duivesteijn voor de woningbouw gedaan heeft, kan moeilijk worden overschat. Met een model voor particulier opdrachtgeverschap sloeg hij een bres in het monopolie van de projectmaffia. Ik ben dus altijd een bewonderaar geweest maar het is de vraag of ik ooit over zijn optreden van afgelopen dinsdagavond heen zal komen. Adrie, Adrie, Adrie, dat had je dus níet moeten doen. Wat een wanvertoning!

De Nacht is een genrestuk van het Haagse Theater, en genrestukken moeten eens in de zoveel tijd worden opgevoerd. De Eerste Kamer moet periodiek zijn bestaansrecht bewijzen, Duivesteijn is oprecht bezorgd, allemaal legitieme redenen. Doe het dan goed! Het gemompel van Duivesteijn, Stef Blok die spreekt alsof hij gecoacht wordt door R2D2. Heeft deze generatie politici dan geen enkel theatraal gevoel?

Het gaat natuurlijk om de spanning: komt men tot elkaar of niet? Maar hier was in de vooravond eigenlijk al duidelijk dat er een deal was en ons nog slechts een geënsceneerd ritueel voor de bühne te wachten stond. Dat waren die andere Nachten misschien ook wel, wat je in het theater ziet is niet echt, dat weten we, als het maar overtuigend is. Ook de media deden weinig moeite om ons erin te laten geloven. De zekerheid waarmee al op maandag voorspeld werd dat het dinsdag nachtwerk zou worden, wekte de indruk dat ergens een geheim draaiboek lag, inclusief de afloop.

Frits Wester berichtte dat het ineens, toevallig precíes om half acht, ‘ongemeen spannend’ was geworden, maar het veinzen van opwinding was hem te veel moeite. Volgens de NOS werd het een half uur later ineens ‘ongekend spannend’, precies toen Dominique van der Heyde aan de beurt was, maar ook op haar gezicht stond te lezen dat ze wel beter wist. Dit is in strijd met het belangrijkste principe van de Politieke Nacht: suspension of disbelief.

Het overkómt ze. En ons. „Wij hadden al lang klaar willen zijn, maar nu doet zich dit wezenlijke geschil voor, dat wij gewetensvol zullen moeten beslechten.” Nachtwerk, spoedberaad, schorsing, gewetensnood, bemiddeling, kroketten, enzovoorts.

Het was duidelijk dat Duivesteijn zich hier nauwelijks in verdiept had. Bij schooltoneel zie je dat ook wel eens: zo’n kind dat wel meedoet, maar zichtbaar geen enkel gevoel heeft voor wat er gebeurt. Hij kwam te laat, verspeelde goodwill door de etiquette te overtreden en toen het erop aankwam om met een klinkend betoog zijn politieke hart te luchten, de grote monoloog die het drama legitimeert, kwam er slechts mat gebrabbel. Inhoudelijk correct, maar meer ook niet.

Ook het fijnere handwerk ging hem slecht af. Op een gegeven moment begon hij nota bene zelf over de ‘kopjes koffie’ die hij de afgelopen dagen met Blok gedronken had! Pardón? Dat staat ongeveer gelijk aan de goochelaar die nog even gaat uitleggen waar het konijn gebleven is. „Kijk, daar zit een klepje, en daar zit hij nu dus achter. Dat is dus, zeg maar, eh, de truc.”

Blok deed een toezegging. „Ik ben benieuwd hoe dat op papier gezet wordt”, zei Duivesteijn, maar de tekst die even later tevoorschijn kwam had niets van een nog aan te punten intentieverklaring en alles van een minutieus uitgehamerd compromis. Hoe is het mogelijk, een VN-resolutie op een servetje! Opnieuw gingen de schuifdeuren open en kwam de achterkamer in beeld. Fout!

Vreemd: vergeleken met voorgaande generaties weten de huidige politici en journalisten misschien veel meer over beeldvorming en media, maar de flair en intuïtie waarmee Schmelzer, Wiegel en Van Thijn van zo’n Nacht een meeslepende voorstelling maakten, daar ontbreekt het ze aan.

Jan Kuitenbrouwer is schrijver en directeur van de taalkliniek (taalkliniek.nl).

    • Jan Kuitenbrouwer