In haar clips is Beyoncé zelf ook geen engel

Bij het nieuwe album van Beyoncé verschijnen ook zeventien video’s, die haar dromen, herinneringen en fantasieën verbeelden.

De videoclips van Michael Jackson, met name het dans- en horrorfilmpje bij Thriller, inspireerden Beyoncé tot een ‘visual album’ waarin haar dromen, fantasieën en jeugdherinneringen in beeld worden gebracht. Het horroraspect komt terug in Haunted, waar ze als deftige dame haar intrek neemt in een huis dat het toneel vormt van sm-praktijken en zwarte magie. Voormalig blackmetalmuzikant Jonas Åkerlund geeft de video’s vorm als korte films waarbij hij hier de decadente sfeer van Stanley Kubricks Eyes Wide Shut in herinnering roept. Hype Williams, Jake Nava en Melina Matsoukas zijn andere grote clipmakers die aan het album meewerkten.

Een belangrijke rode draad door de zeventien video’s van Beyoncé, verkrijgbaar via iTunes, is haar maatschappelijke betrokkenheid, met onverbloemd feministische denkbeelden en fel commentaar op overspannen schoonheidsidealen. In Pretty Hurts plaatst Beyoncé zich in het middelpunt van een missverkiezing die niets anders blijkt dan een ordinaire vleeskeuring. Achter de schermen kunnen de deelneemsters elkaars bloed wel drinken, maar na hun aankondiging door de ranzige spreekstalmeester (Harvey Keitel) doen ze zich voor als hersenloze lachebekjes die geen andere ambitie in het leven hebben dan ‘happy’ te worden.

De trofeeën van de schoonheidswedstrijd komen terug in Grown Woman, waarin een kauwgom kauwende Beyoncé laat blijken dat het allemaal niets te betekenen heeft. Drunk in love is een rauwe, in zwart-wit geschoten ode aan de liefde en aan echtgenoot Jay Z. De trofee sleept ze gedachteloos achter zich aan over het strand terwijl haar natte haar in een zilte warboel om haar hoofd wappert: niet uiterlijke schoonheid, maar de liefde overwint.

Flawless, gefilmd in een punkclub met een wild springend publiek, is met zijn synchrone danspassen een directe verwijzing maar de clips van Michael Jackson. We zijn mooi zoals we zijn, is de boodschap van een ruige Beyoncé in houthakkersoverhemd. Een fragment uit een speech van de Nigeriaanse schrijfster Chimamanda Adichie en een oud filmpje van Beyoncés jeugdgroepje Girls Tyme onderstrepen de ondergeschikte rol die vrouwen in de maatschappij wordt toebedeeld: het charmante Girls Tyme verliest een talentenjacht van een lachwekkend gedateerde mannenrockband.

In No Angel keert Beyoncé terug naar het getto van Houston, waar ze in bontmantel poseert tegen een achtergrond van vervallen huizen en gevaarlijke mannen die pronken met grote auto’s. Zelf is ze ook geen engel, zingt ze, en zonder die gangsters zou Amerika niet zijn wat het is. Als een Marvin Gaye van haar tijd laat Beyoncé zien hoe de wereld er nu uitziet, in al haar opwindende en verontrustende schoonheid.

    • Jan Vollaard