Schrijft Adri Duivesteijn vandaag een Nacht van… op zijn naam?

Het wordt vandaag spannend in de Eerste Kamer. Eén PvdA-senator – Adri Duivesteijn – heeft principiële bezwaren tegen de zogenoemde ‘verhuurdersheffing’, een maatregel uit het woonakkoord. Als hij vandaag tegen stemt zijn de gevolgen voor het kabinet groot. Groter dan alleen het sneuvelen van het woonakkoord.

Het wordt vandaag spannend in de Eerste Kamer. Eén PvdA-senator - Adri Duivesteijn - heeft principiële bezwaren tegen de zogenoemde ‘verhuurdersheffing’, een maatregel uit het woonakkoord. Als hij vandaag tegen stemt zijn de gevolgen voor het kabinet groot. Groter dan alleen het sneuvelen van het woonakkoord.

Onderstaande foto is gemaakt op 13 februari van dit jaar. In Nieuwspoort geven minister Stef Blok (VVD, Wonen en Rijksdienst) en fractievoorzitters Alexander Pechtold (D66), Arie Slob (CU) en Kees van der Staaij (SGP) een toelichting over het woonakkoord.

Foto ANP / Martijn Beekman

Blok sprak daarbij “grote waardering” uit voor de medewerking van D66, ChristenUnie en SGP. Dankzij deze wonderlijke combinatie kon de coalitie aan de slag met het hervormen van zowel de koop- als de huurmarkt. De steun van de drie oppositiepartijen was nodig voor een meerderheid in de Eerste Kamer. Daar hebben de partijen samen 38 stemmen, de tegenstanders 37.

Het is nu alleen deze PvdA’er die de rust alsnog dreigt te verstoren:

Foto ANP / Martijn Beekman

Dit is Adri Duivesteijn (1950). Acht dagen voor het woningakkoord werd hij namens de PvdA-fractie lid van de Eerste Kamer. Al een paar weken loopt de politieke spanning binnen de PvdA op, want Duivesteijn heeft principiële bezwaren tegen de ‘verhuurdersheffing’, een onderdeel uit het woonakkoord. Als hij vandaag tegen stemt zal het hele woningmarktplan van sneuvelen.

Wat is het probleem?
Duivesteijn vindt dat het kabinet geen visie heeft op de woningmarkt en dat de opbrengst van de verhuurdersheffing niet naar de schatkist moet gaan, maar moet worden geïnvesteerd in de woningmarkt. Gisteravond probeerden de senatoren in de Eerste Kamer hun partijgenoot nogmaals te overtuigen om voor te stemmen, maar Duivesteijn ligt nog steeds dwars.

Verhuurdersheffing?
Het is een beetje een technisch verhaal, maar het kabinet wil graag dat corporaties en andere verhuurders meebetalen aan de bezuinigingen. Daarom wordt de zogenoemde verhuurdersheffing ingevoerd. Volgend jaar gaat het om 1,1 miljard euro, dat bedrag loopt daarna op tot 1,7 miljard vanaf 2017. De heffing kan volgens minister Blok worden opgebracht door huren te verhogen, te snijden in de bedrijfslasten, en woningen te verkopen.

Wat gebeurt er als Duivesteijn tegen het plan stemt?
Dan is het hele woningmarktplan van coalitiepartijen PvdA en VVD, en oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP in februari zo trots presenteerden van de baan en zit het kabinet met een gat van 1,7 miljard euro. Maar het probleem is groter dan dat, schreef politiek redacteur Oscar Vermeer gisteren in NRC Handelsblad:

“De oppositiepartijen die achter het woonakkoord staan – D66, ChristenUnie en SGP – zijn ook op andere politiek gevoelige dossiers van doorslaggevend belang. Zo steunden ze eerder het Herfstakkoord, dat de begroting voor volgend jaar regelt, en zijn ze nu weer in onderhandeling over bezuinigingen op pensioenen. Een vruchtbare samenwerking tussen deze ‘geliefde oppositie’ en coalitiegenoten VVD en PvdA staat op het spel. Waarom zouden de geliefden keer op keer hun nek uitsteken als een coalitiepartij vervolgens de benodigde stemmen van de eigen politici niet levert?”

Er zal wel een compromis komen, toch?
Zeker is dat niet. De kritiek van Duivesteijn is niet nieuw. Als in zijn maiden speech (pdf) in de Eerste Kamer was hij kritisch op het woonakkoord. En die kritiek heeft hij ook regelmatig voor de camera’s geuit. Hier bijvoorbeeld, in maart van dit jaar:

Sindsdien is er geen beweging geweest. Ook een compromis is nog niet in de maak, schreef NRC Handelsblad gisteren. Geen geld, zegt het kabinet. Alleen de heffing tijdelijk maken is misschien een optie, schreef Vermeer.

“Een ‘gratis’ compromis zou zijn om de heffing tot tijdelijke crisisheffing te bestempelen, tot en met 2017. Dat zorgt voor een gat van 1,7 miljard vanaf 2018, maar dat ligt dan op het bordje van het volgende kabinet. Met een dergelijke oplossing zal Blok op zijn vroegst tijdens het debat komen, is de verwachting.”

Waarom is Duivesteijn zo koppig?
Zoals gezegd, Duivesteijn heeft principiële bezwaren. Hij weet dan ook meer over volkshuisvesting dan welke senator of minister ook. Het is zijn passie. Zijn hele leven is hij al bezig met volkshuisvesting, onder meer als wethouder in Den Haag en Almere en als Tweede Kamerlid.

Hij staat onder grote druk om toch voor te stemmen. PvdA-leider Samsom en minister Asscher (Sociale Zaken) proberen hem al tijden te overtuigen om voor te stemmen. Maar druk uitoefenen op Duivesteijn heeft geen enkele zin, zeggen bronnen. Een PvdA’er gisteren in NRC:

“Adri is net room. Hoe harder je slaat, hoe stijver het wordt.”

Durft Duivesteijn het risico te nemen een kabinetscrisis te veroorzaken?
Dat weet niemand, schreef politiek redacteur Oscar Vermeer gisteren:

“Hij staat bekend als eigenzinnig en eigengereid, niet bang het conflict aan te gaan. Zo moest hij in 1989 opstappen in Den Haag na een ruzie met een partijgenoot en collega-wethouder over het nieuw te bouwen stadhuis. Als Kamerlid lag hij voortdurend overhoop met staatssecretaris Dick Tommel (D66) in het eerste paarse kabinet, en werd hij tot de orde geroepen door zijn fractievoorzitter Wallage.

Duivesteijn heeft weinig te verliezen. Hij heeft een prachtige carrière achter de rug en hij hoeft niemand meer te vriend te houden.

Maar Duivesteijn heeft zich ook laten zien als “iemand die hard blaft maar niet bijt”, zeggen mensen die hem van dichtbij kennen. Als iemand die op het laatste moment bijdraait. Als een echte PvdA-man die zijn partij niet in een crisis wil storten. De PvdA staat laag in de peilingen en heeft geen behoefte aan verkiezingen.”

Vanochtend praat de PvdA nog over de dreigende crisis, maar waarschijnlijk komt er echt pas duidelijkheid in het debat, dat gepland staat om 14.45 uur.

14.45? Waarom is het dan een mogelijke Nacht van…?
Het debat zal in ieder geval de rest van de middag en avond duren. De stemmingen volgen pas na het debat, dus het kan zomaar nachtwerk worden. De term ‘Nacht van…’ is ook populair en niet geheel onterecht. Dit soort spannende politiek avonden/nachten zijn zo vaak voorgekomen dat er zelfs een wikipedia-pagina voor is. En om er drie nachten uit te lichten:

11 november 1925: De nacht van Kersten
Een amendement van Tweede Kamerlid Gerrit Hendrik Kersten (SGP), waarin het geld voor het gezantschap bij de paus wordt geschrapt, wordt gesteund door regeringspartij CHU. Vier CHU-ministers treden af, daarna valt het kabinet van RKSP, CHU en ARP.

14 oktober 1966: De nacht van Schmelzer
Een motie van fractievoorzitter Norbert Schmelzer van regeringspartij KVP over het voorkomen van extra uitgaven door het kabinet wordt door de Tweede Kamer aangenomen. Het kabinet van KVP-PvdA-ARP beschouwt de motie als motie van wantrouwen en treedt af

19 mei 1999: De nacht van Wiegel
VVD-senator Hans Wiegel stemde als enige van zijn fractie tegen het plan van het tweede Paarse kabinet (VVD, PvdA, D66) om een correctief referendum in te voeren. Een dag later biedt het kabinet zijn ontslag aan, begin juni volgt een lijmpoging en gaat het kabinet toch door.

Over Wiegel gesproken, heeft hij er nog wat over te zeggen?

Jazeker, in een opiniestuk in NRC schreef Wiegel onlangs dat het zwaar is om de politieke druk te weerstaan:

Hoe gaat het dan? Je wordt onder pressie gezet. Dat overkomt senator Duivesteijn nu ook. Op hem oefent de PvdA-top nu druk uit om toch vóór het voorstel te stemmen. Vicepremier Asscher bemiddelt in de kwestie. Nou, bemiddeling? Asscher heeft natuurlijk van de top van de PvdA de boodschap gekregen Duivesteijn in het gareel te krijgen. Dat voelt zwaar.

Maar of Duivesteijn voet bij stuk houdt? Aan zo’n voorspelling durft zelfs het orakel uit Ljouwert zich niet te wagen.

“Misschien overkomt senator Duivesteijn dat in de Eerste Kamer ook nog. Een nacht, of tenminste een avondje. Overal schijnt hij van partijgenoot-wethouders in het land steun te krijgen. Zij vragen hem z’n poot stijf te houden. Het zal me benieuwen of hij standhoudt. Het is zwaar en er komt gedonder van. En dit keer gaat het om veel geld en grote belangen. Alweer een gat in de kaas van zijn partijgenoot Dijsselbloem is ongemakkelijk. Spannend!

    • Lex Boon