Achtergrond In een theater beleef je iets waarvoor je vroeger naar de kerk ging

Kerstspecial van NNT

‘Niet inpakken, maar afpakken”, is het devies van een vloekende Kerstman met afgezakte baard. Hij staat in een rommelig decor van plastic kerstbomen, glittergordijnen en kartonnen dozen. Af en toe lopen drie verdwaalde wijzen langs.

Met de voorstelling OMG! XMAS-SHOW! WTF? past theatergezelschap Dood Paard voor het eerst in zijn twintigjarige bestaan zijn kenmerkende stijl van verkleedpartijen, schurende teksten en onaffe toneelbeelden toe op een kerstvertelling voor het hele gezin.

Het gezelschap droomde al langer van een familievoorstelling, maar koos voor het thema Kerst na gesprekken met de Amsterdamse theaters Kikker en Frascati. Zij lieten weten hun deuren vaker te willen openen tijdens de feestdagen.

Het is een ontwikkeling die Melle Daamen, directeur van de Amsterdamse Stadsschouwburg, ook opmerkt. „Vroeger hadden we nog dalweken in de programmering, maar theaters zijn massaal in het gat van de kerstvakantie gesprongen.” Steeds meer ‘serieuze’ gesubsidieerde gezelschappen maken speciale kerstvoorstellingen.

Met succes. Muziektheatergezelschap Circus Treurdier viert deze Kerstavond in een volgeboekt Compagnietheater in Amsterdam het vijfjarig jubileum van zijn theatrale Nachtmis. Theatergezelschap Urban Myth organiseert voor de vijfde keer een nachtmis in de Amsterdamse Stadsschouwburg. Ook de familievoorstellingen rond de feestdagen van het Noord Nederlands Toneel en het RO Theater zijn ieder jaar een hit.

Schouwburgdirecteur Daamen is positief over de opkomende winterprogrammering. „Door de secularisatie en de groei van individuele huishoudens zoeken mensen naar nieuwe manieren om samen de feestdagen te beleven.” Voor het theater ziet hij hier kansen. „Net als in de kerk komen mensen in het theater bij elkaar omdat ze samen iets willen beleven.”

Circus Treurdier volgt in zijn Nachtmis zelfs „de dramaturgie van een christelijke viering. We aanbidden ook het hogere in preek, gebed en samenzang”, zegt artistiek leider Thomas Spijkerman. Het gezelschap geeft daar vervolgens met melancholie en absurde humor wel een draai aan. „We zijn spiritueel, maar niet religieus.” Voor het saamhorigheidsgevoel zit het publiek dicht op de spelers en verwachten de makers bij de samenzang van iedereen actieve deelname.

Anders dan kerstmarkt, meezingbioscoop of meubelboulevard kan theater bovendien nieuwe betekenis of inhoud geven aan de feestdagen, volgens Daamen. „In onze Nachtmis wordt het publiek eerst onder handen genomen over een maatschappelijk onderwerp voordat het ‘mag’ feesten.”

Deze editie zullen econoom Jeroen Smit en wetenschapsjournalist Diederik Jekel terugkijken op het afgelopen jaar. De Nachtmis van Circus Treurdier heeft als thema het einde van de crisis.

Dood Paard hoopt met OMG! XMAS-SHOW! WTF? het publiek aan het denken te zetten over de Kersttraditie. „Waar moet het met die decembermaand heen? De feestdagen worden steeds meer gekaapt door de commercie”, zegt acteur Gillis Biesheuvel. „Onze sprookjes- en kerstfiguren voelen zich misbruikt door de verkoop. Ze weigeren nog te figureren in zoetsappige verhaaltjes met een happy end.”