Wie het meest helpt is de baas, ook op zee

Na tyfoon Haiyan krabbelt het rampgebied in de Filippijnen langzaam op Amerikaanse militairen boden veruit de meeste hulp Zo laten de VS zien dat ze heersen in de Aziatische wateren

Correspondent Zuidoost-Azië

‘I love Tacloban’. De slogan hangt boven vernielde bushokjes, staat gedrukt op verloren T-shirts en hangt op een schuin banier voor het Tacloban Convention Center, een rond gebouw waar nu daklozen onderdak hebben. De reclameleus, ooit bedacht om een Filippijns provinciestadje wat grootstedelijk elan te geven, doet aan vroeger denken.

Vroeger betekent in Tacloban: voor de verwoesting, voor de doden, voor tyfoon Yolanda (internationaal bekend als Haiyan) die een maand geleden grote delen van de stad wegvaagde.

De wederopbouw op het zwaar getroffen eiland Leyte begon een paar dagen later, toen Yolanda Vietnam was gepasseerd en boven Zuid-China uiteenviel in zware regenwolken. Toen de bewoners de eerste schok te boven waren en de eerste doden hadden bedekt met dekens, begonnen ze te zagen en te timmeren met opgedoken gereedschap.

Waar de weg tussen Ormoc en Tacloban eerst door een pikzwart heuvellandschap voerde, fonkelden na een paar dagen steeds meer lichtjes, van olielampen en tl-buizen, aangesloten op generatoren.

Yolanda was een superstorm van de buitencategorie.

Volgens de laatste telling zijn er 6.009 doden en nog eens 1.779 vermisten in de Filippijnen. Een volle maand na Yolanda worden er nog dagelijks stoffelijke overschotten geborgen.

Niet langer staan de bewoners van Leyte er alleen voor. Een leger aan reddingswerkers, verpleegkundigen en vrijwilligers is in het rampgebied neergestreken. Volgens de VN-noodhulporganisatie zijn er 54 civiele organisaties in het gebied die voorstellen hebben ingediend om voor 791 miljoen Amerikaanse dollar (576 miljoen euro) projecten uit te voeren.

Scheve situatie

De oostkust van de eilanden Leyte en Samar krijgt de meeste aandacht. Dat zijn de plaatsen waar niet alleen de wind, maar vooral een serie vloedgolven mensen die zich in hun huis hadden verschanst, verraste. De aandacht voor het oosten van het rampgebied leidt tot een scheve situatie, schrijven experts van de Verenigde Naties in hun zogenoemde situatierapport, dat ze om de paar dagen uitbrengen over het rampgebied. ‘Het grootste gat tussen ontheemden en onderdak bestaat in Tacloban en de westkust van Leyte. Aan de oostkust is er op sommige plekken sprake van een overschot aan onderdak’, schrijven de experts. Op Biliran, een schiereiland aan de noordpunt van Leyte zitten volgens de VN nog 23.000 gezinnen geheel verstoken van noodhulp, in Tacloban verrijzen tentenkampen van internationale organisaties.

De meeste aandacht ging de afgelopen weken uit naar de slachtoffers, maar wie een stap naar achteren doet, ziet dat de nasleep van Yolanda veelzeggend is voor de verhoudingen in Zuidoost-Azië. Toen kort na de ramp de noodhulp slecht op gang kwam en ngo’s klaagden over het gebrek aan veerdiensten en vluchten tussen bevoorradingscentra als Cebu en Manila, scheerden opeens Blackhawks over het gebied. Onder de helikopters bungelden pallets met eten en medicijnen. In de haven van Ormoc coördineerden opeens brede mariniers het uitladen van vrachtwagens. De stars and stripes op de schouders van hun camouflagepakken waren overbodig want de boodschap was overdonderend duidelijk: de Amerikanen zijn er.

Positie versterken

De Amerikanen hebben geen last van logistieke flessenhalzen, ze nemen domweg hun eigen infrastructuur mee. Vliegdekschip USS George Washington kwam met twaalf hulpschepen en dertig vrachtvliegtuigen helpen vanuit Hongkong.

De Amerikanen kennen als geen ander het strategische belang van de Filippijnen. De slag om de Baai van Leyte betekende tijdens de Tweede Wereldoorlog voor de geallieerden een belangrijke overwinning op Japan. Toen de Amerikaanse bevelhebber Douglas MacArthur in 1944 voet aan land zette in Tacloban, was dat het begin van de bevrijding van de Filippijnen, en van de overwinning op Japan. Bijna zeventig jaar later zijn de Filippijnen strategisch belangrijk omdat het land ingeklemd ligt tussen Taiwan en de Zuid-Chinese Zee, twee gevoelige gebieden waar de VS en China tegenover elkaar staan.

De Japanse minister van Defensie erkende dat de strategische ligging en de relatie met Japan belangrijke redenen waren om steun te bieden. Net zoals Japan hebben de Filippijnen een conflict met China over het bezit van eilandengroepen.

Volgens de Filippijnse minister van Defensie laat de steun van de Amerikanen aan de voormalige kolonie zien dat nauwere samenwerking met de VS op militair terrein gewenst is. Amerikaanse aanwezigheid kan de positie van de Filippijnen ten opzichte van China versterken. Chinese marineschepen houden de Filippijnen nauwlettend in de gaten, maar grootschalige Chinese steun bleef uit, tot chagrijn van de Filippijnse marine.

Op de kade van Tacloban praatte marinecommandant Reynaldo Yoma vorige maand over alles, zijn medeleven, zijn tranen en de frustratie dat hij over te weinig schepen beschikte. Op de vraag waar de Chinese marine bleef, spuwden Yoma’s ogen vuur. „Uit diplomatieke overwegingen kan ik daar beter niks over zeggen”, zei hij. Twee volle weken later zou Yoma op een Chinees ziekenhuisschip staan, een van de weinige vormen van steun die de Chinese autoriteiten hadden geboden. De Chinese admiraal Shen Hao sprak over vriendschap en goed nabuurschap tussen de Filippijnen en China. „Iedereen die ons helpt is welkom”, zei Yoma gereserveerd tegen zijn Chinese collega volgens persbureau Reuters dat aanwezig was.

De Chinese bijdrage viel in het niet vergeleken met het machtsvertoon zonder wapens van de VS. Yolanda maakte duidelijk wie er werkelijk heerst in de Aziatische wateren.

De Amerikaanse marine vertrok eind november uit het gebied, toen non-gouvernementele organisaties uit de hele wereld de toevoer van voedsel en medicijnen konden overnemen.

Zorgen over kindersmokkel

Intussen krabbelt het rampgebied beetje bij beetje op. In delen waar de schade meevalt wordt het elektriciteitsnet hersteld. Steeds meer leerlingen keren terug naar school, soms in gebouwen, soms in tenten. Er zijn geen epidemieën uitgebroken.

Maar er zijn nog problemen zat. Van de 791 miljoen dollar die nodig is voor de projecten van ngo’s, moet 80 procent nog bij elkaar gesprokkeld worden. De VN maken zich zorgen over het gebrek aan controle op kindersmokkel bij mensen die het eiland verlaten.

De Filippijnse organisatie voor rampenbestrijding schat dat met de schade die Yolanda in enkele uren aanrichtte, het drie tot vijf jaar duurt voordat Tacloban weer hersteld is. Dat betekent dat de bewoners tegen 2018 weer kunnen doen waar de stadsmarketeers vóór Yolanda toe opriepen: houden van Tacloban.

    • Melle Garschagen