PvdA’er verstoort rust in coalitie

Als senator Duivesteijn de verhuurdersheffing blokkeert, bedreigt hij meer dan alleen het woonakkoord.

Nog één kans heeft de PvdA-fractie in de Eerste Kamer om de onwillige senator Adri Duivesteijn aan haar zijde te krijgen. Vanavond proberen de senatoren hun partijgenoot opnieuw te overtuigen om voor de zogenoemde verhuurdersheffing te stemmen. Lukt dat niet, dan kan een ‘Nacht van Adri Duivesteijn’ het kabinet morgen in grote problemen brengen.

Dan sneuvelt het eerste grote politieke akkoord, het woonakkoord, dat naast de heffing ook de door de PvdA gewenste beperking van de hypotheekrenteaftrek bevat. Maar het probleem is groter dan dat. De oppositiepartijen die achter het woonakkoord staan – D66, ChristenUnie en SGP – zijn ook op andere politiek gevoelige dossiers van doorslaggevend belang. Zo steunden ze eerder het Herfstakkoord, dat de begroting voor volgend jaar regelt, en zijn ze nu weer in onderhandeling over bezuinigingen op pensioenen. Een vruchtbare samenwerking tussen deze ‘geliefde oppositie’ en coalitiegenoten VVD en PvdA staat op het spel. Waarom zouden de geliefden keer op keer hun nek uitsteken als een coalitiepartij vervolgens de benodigde stemmen van de eigen politici niet levert?

De ‘woonakkoordpartijen’ hebben in de senaat samen 38 stemmen, de tegenstanders 37. Als Duivesteijn morgen tegen het woningmarktplan stemt, sneuvelt het plan. De rest van de fractie stemt voor om „het kaartenhuis niet in elkaar te laten vallen”, zeggen PvdA-senatoren. SP en GroenLinks in de Eerste Kamer hebben om hoofdelijke stemming gevraagd. „Het zou wel heel merkwaardig zijn als de oppositie nu van binnenuit komt”, zegt Roger van Boxtel, D66-fractievoorzitter in de senaat. „Ik ga er vanuit dat we elkaar vinden. Ook Duivesteijn zal zich verbonden voelen aan de afspraken.” Premier Rutte zei vrijdag na afloop van de ministerraad „te vertrouwen” op een goede afloop.

Duivesteijn staat onder grote druk om toch voor te stemmen. PvdA-leider Samsom en minister Asscher (Sociale Zaken) spreken met hem. Maar druk uitoefenen op Duivesteijn heeft geen enkele zin, zeggen bronnen. „Adri is net room. Hoe harder je slaat, hoe stijver het wordt”, zegt een PvdA’er.

Duivesteijn heeft principiële bezwaren. Hij vindt dat het kabinet geen visie heeft op de woningmarkt en dat de opbrengst van de heffing niet naar de schatkist moet gaan, maar moet worden geïnvesteerd in de woningmarkt. Die bezwaren noemde hij ook al tijdens zijn maidenspeech in de Eerste Kamer begin dit jaar. Toen was er iets aan te doen geweest, zegt een bron: „Ze zijn te laat met hem gaan praten. Dan bijt hij zich er radicaal in vast en steven je af op een confrontatie.”

Een compromis om Duivesteijn zonder gezichtsverlies weg te laten komen, is nog niet in de maak. Geen geld, zegt het kabinet. Minister Blok (Wonen, VVD) wil absoluut 1,7 miljard euro binnenhalen. Ook is in het akkoord tussen Blok en de corporaties over de heffing al geld teruggesluisd naar de sector.

Een ‘gratis’ compromis zou zijn om de heffing tot tijdelijke crisisheffing te bestempelen, tot en met 2017. Dat zorgt voor een gat van 1,7 miljard vanaf 2018, maar dat ligt dan op het bordje van het volgende kabinet. Met een dergelijke oplossing zal Blok op zijn vroegst morgen tijdens het debat komen, is de verwachting.

De vraag is of Duivesteijn dat voldoende vindt. Hij staat bekend als iemand met grote kennis van zaken, die meer weet over volkshuisvesting dan welke senator of minister ook. Maar hij staat ook bekend als eigenzinnig en eigengereid, niet bang het conflict aan te gaan. Zo moest hij in 1989 opstappen in Den Haag na een ruzie met een partijgenoot en collega-wethouder over het nieuw te bouwen stadhuis. Als Kamerlid lag hij voortdurend overhoop met staatssecretaris Dick Tommel (D66) in het eerste paarse kabinet, en werd hij tot de orde geroepen door zijn fractievoorzitter Wallage.

Duivesteijn heeft weinig te verliezen. Hij heeft een prachtige carrière achter de rug en hij hoeft niemand meer te vriend te houden. „Hij geeft zich niet gemakkelijk gewonnen, het is geen makkelijke jongen”, zegt voorzitter Ronald Paping van de Woonbond.

Maar Duivesteijn heeft zich ook laten zien als „iemand die hard blaft maar niet bijt”, zeggen mensen die hem van dichtbij kennen. Als iemand die op het laatste moment bijdraait. Als een echte PvdA-man die zijn partij niet in een crisis wil storten. De PvdA staat laag in de peilingen en heeft geen behoefte aan verkiezingen. „Politiek is het allemaal dichtgeplamuurd”, vreest voorzitter Marc Calon van corporatiekoepel Aedes.

Maar het lastige is, zeggen ze in Den Haag, dat je het met Adri nooit weet. In de hitte van het debat kan het zomaar verkeerd lopen. Zowel minister Blok als Duivesteijn staat niet bekend als flexibel of om bindend vermogen. Ze zijn allebei eigenwijs, principieel, en geven niet graag toe. Een PvdA’er: „Je komt er nooit achter als iemand zichzelf onsterfelijk wil maken.”