Nuttig gebruik van internet moet je aanleren

Middelbare scholieren gebruiken nieuwe media vooral voor de lol. Gamen, chatten en internetten wint het van ouderwets lezen. Gedragswetenschapper en boekenwurm Claudia van Kruistum (1980) onderzocht het mediagebruik van ruim 500 jongeren van 12 tot 15 jaar. Die jongeren zouden op school moeten leren hoe ze digitale media kunnen gebruiken om zichzelf te verrijken zoals kranten en boeken dat doen.

Waarvoor gebruiken scholieren nieuwe media in hun vrije tijd?

„Om contact te hebben met vrienden, of spelletjes te spelen. Maar niet om dingen te weten te komen. Ze zouden bijvoorbeeld op Wikipedia informatie kunnen opzoeken over Nelson Mandela. Maar dat doen ze niet, en dat gaan ze ook nauwelijks doen in de loop van hun middelbare schooltijd. Het kán wel. Ik heb met name leerlingen van de vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerweg ondervraagd. Een groepje jongeren dat ICT had gekozen als specialisatie, leerde op school met het fotobewerkingsprogramma Photoshop omgaan. Dat gingen ze daarna thuis ook in hun vrije tijd gebruiken. Dat laat zien hoe belangrijk de rol van school hierin is. Maar het gebeurt weinig.”

Dat gaat vast beter in hogere onderwijsniveaus?

„Dat verwachtte ik wel, maar de verschillen tussen vmbo-, havo- en vwo-leerlingen blijken niet groot zijn. Van de vier mediaprofielen die ik onderscheid, zijn alleen media-omnivoren vaker te vinden in hogere opleidingsniveaus. Dat zijn jongeren die gedrukte en digitale media gebruiken voor van alles en nog wat.

„Tussen jongens en meisjes zie ik grotere verschillen. Meisjes zijn vaker media-omnivoor of sociaal netwerker, en jongens vaker excessieve gamer of infrequente gebruiker. Die laatste groep is liever buiten met vrienden, of aan het sporten.”

Bent u voorstander van de iPadschool?

„Niet per definitie, maar wel van scholen die jongeren stimuleren om media-omnivoor te worden. Internet is een grote ruimte zonder gebaande paden, ze moeten leren hoe ze daar hun weg kunnen vinden. Dat gebeurt nu nog te weinig. Docenten moeten er niet van uitgaan dat leerlingen zo handig zijn met nieuwe media. Die komen vaak niet verder dan Google openen en een zoekwoord intypen. Het gebruik van iPads is overigens niet in mijn onderzoek opgenomen. Die waren er begin 2010, toen ik mijn gegevens verzamelde, nog niet.”

Leerlingen moeten toch vooral blijven lezen?

„Je kunt je afvragen welke vaardigheden nog belangrijk zijn in een digitaal tijdperk. Je kunt teksten, zoals die in boeken, ook op internet vinden. Daarnaast kan de combinatie van beeld met tekst en video interessant zijn voor de nieuwe generatie. Een goede film kijken, of een discussie op een internetforum voeren, is ook een belangrijke geletterde activiteit. Een boek is heel geschikt om complexe ideeën uiteen te zetten, maar niet het medium bij uitstek om dingen te leren. Als we over vele jaren in de geschiedenis terugkijken, zullen we zien dat het lezen van een roman voor je plezier een piek had in de 20e eeuw, vooral onder vrouwen van middelbare leeftijd.”

Claudia van Kruistum verdedigt haar proefschrift “Changing engagement of youth in old and new media literacy: patterns, functions and meanings” op 19 december 2013 om 14.30 uur aan de Universiteit Utrecht.