Nu zal blijken wat Mandela nalaat

Mandela is gisteren begraven Zijn dood heeft blootgelegd dat regeringspartij ANC de weg kwijt is Voor de vrijgeboren generatie is het verleden van de bevrijdingsbeweging niet genoeg om ANC te stemmen

Een vrouw zag gisteren hoe in de verte de kist van Nelson Mandela werd vervoerd naar zijn begraafplaats. Foto AFP

Correspondent Zuid-Afrika

Het gezicht van Nonkuleka staat somber. De afgelopen tien dagen heeft de kinderdagverblijfverzorgster in haar huisje in Qunu in de provincie Oostkaap alle plechtigheden rondom Mandela gevolgd. Hij is immers haar dorpsgenoot. Nu is het voorbij. Ze loopt naar buiten en staart richting het huis van Mandela een paar heuvels verderop, waar hij begraven is. „Hij is thuis. Wat nu?”

Mandela had al lang geen politieke invloed meer. Maar tijdens de afgelopen tien dagen van rouw waren er wel momenten van reflectie over de huidige politieke situatie in het land. Er werd nagedacht voor het huis van Mandela in Johannesburg waar hij overleed, in de ellenlange rij in Pretoria waar ze naar de opgebaarde Mandela gingen kijken en langs de kant van de weg op het platteland waar dorpsgenoten urenlang op de aankomst van de kist wachtten.

Veelvuldig kwam terug waar Mandela voor staat en dat hij alleen echt geëerd kan worden door gelijkheid en eenheid na te streven. „We zullen niet rusten totdat de meerderheid profiteert van de vruchten van de vrijheid waar je zo hard voor hebt gevochten”, sprak ANC-leider Jacob Zuma gisteren tijdens de uitvaart.

Nonkulela lacht erom in Mandela’s thuis Qunu. „Ik heb geen vertrouwen meer in het ANC. Ik heb geen idee waar het nu naartoe gaat.”

Kritiek op Jacob Zuma

In de momenten van bezinning beseften Zuid-Afrikanen eens te meer dat het huidige leiderschap niet te vergelijken is met hun vader Mandela. De week voor de dood van Mandela stonden de kranten in Zuid-Afrika vol met een gelekt rapport waarin stond dat Zuma belastingsgeld heeft uitgegeven aan een zwembad en amfitheater voor zichzelf en zijn familie.

Zuma liet een paar jaar terug zijn villa in geboorteplaats Nkandla in de provincie KwaZulu-Natal vertimmeren voor 16 miljoen euro. Het zou gaan om veiligheidsmaatregelen. Maar volgens onderzoeksjournalisten is zeker 1,5 miljoen niet besteed aan beveiliging maar aan Zuma’s privébehoeften.

Het is het zoveelste schandaal in een lange reeks. De onvrede met Zuma was te horen tijdens de herdenkingsbijeenkomst vorige week dinsdag in Johannesburg. Toen president Jacob Zuma het woord nam, werd hij uitgejoeld. Een paar raddraaiers van binnen het ANC, zegt de partij. Het zou om een kleine groep gaan die bij de vorige ANC-conferentie had gehoopt Zuma weg te stemmen. Zuma maakte het tijdens de begrafenis wel weer een beetje goed met een veel betere toespraak.

Maar hij kreeg wel een knauw van oud-president Thabo Mbeki die in een dienst voor Mandela zei dat leiders het volk moeten dienen en niet zichzelf. De volgende verkiezingen zijn in 2014. Langs de snelweg van Johannesburg stond deze week een Mandela-billboard naast een bord van het ANC met de oproep aan Zuid-Afrikanen zich te registreren om te stemmen. Het ANC zal het erfgoed van Mandela waarschijnlijk ook tijdens de komende verkiezingscampagne inzetten.

Het ANC moet wel rekening houden met steeds meer jonge kiezers. Met Zuid-Afrikanen die geboren zijn na de apartheid en voor wie het verleden van de bevrijdingsbeweging niet genoeg is om ANC te stemmen. De vrij geboren generatie van zes miljoen jongeren gaat in april 2014 voor het eerst stemmen. Iedere volgende verkiezing komen daar vijf miljoen bij en in 2029 is de helft van de stemgerechtigden geboren in het nieuwe Zuid-Afrika. Die generatie wil simpelweg banen, beter onderwijs en een huis van steen.

Nu presteren

Het gaat om wat ze nu presteren, zei een 16-jarig meisje in de rij om de opgebaarde Mandela te zien. „Wij zijn vrij geboren. We waarderen wat het ANC heeft gedaan maar twintig jaar later kunnen ze daar niet op blijven teren.” Gelukkig voor het ANC lijkt deze generatie ook minder geïnteresseerd om daadwerkelijk te gaan stemmen.

Veel Zuid-Afrikanen spraken de afgelopen week van een keerpunt. Het overlijden van Mandela moest iets betekenen. Zo’n historische gebeurtenis kon toch niet een moment zijn waarna het leven weer gewoon hetzelfde verder zou gaan?

Zongezeli Gcayiya is een van hen. Hij zit onder een tentdoek in het midden van Qunu. Vlak na de begrafenis is een deel van de gemeenschap samengekomen voor een zogenoemde after tears, een feestje na de tranen waar rouwenden eten en drinken. „Ik geloof nog steeds in het ANC”, zegt hij ferm.

Mandela heeft volgens Gcayiya met zijn overlijden de partij juist wakker geschud. „Bij het ANC beseffen ze dat ze betere leiders moeten worden. Let maar op, nu gaat het alleen maar beter. Mandela’s erfgoed gaat niet verloren.”

    • Elles van Gelder