Merkel III heeft alles in zich voor vechtkabinet

Verzet tegen hervormingen komt ook uit coalitie zelf.

Over de nieuwe Duitse regering, die morgen aantreedt in Berlijn, staat bij voorbaat een ding vast: Merkel III wordt een vechtkabinet waarin de coalitiepartners elkaar hard gaan bestrijden. De kleine fracties van die Linke en de Groenen in de Bondsdag hebben geklaagd dat de ‘GroKo’, zoals tegenstanders de grote coalitie van CDU/CSU en SPD noemen, de democratische rechten van de oppositie automatisch beperkt. Maar over kwesties als minimumloon, pensioenen, dubbele nationaliteit of tol voor buitenlanders zit de oppositie straks in de regering. Of dat de stabiliteit ten goede zal komen, moet nog blijken.

Merkel en SPD-leider Gabriel gaven afgelopen weken in toespraken meteen al hun eigen uitleg aan de afspraken in het regeerakkoord. Zo verzekerde Merkel op een bijeenkomst van werkgevers dat de belastingen niet omhoog zullen gaan. Gabriel zei echter tegen zijn achterban in Hamburg, die mopperde over het uitblijven van een nieuwe belasting voor hoogste inkomens, dat die er heus wel zal komen, al was het maar om de verkiezingsbeloften van Merkel te kunnen betalen.

Dat het nieuwe kabinet op zijn best een LAT-relatie wordt, werd gisteren ook onderstreept door de presentatie van de kandidaat-ministers: die gebeurde op afzonderlijke persconferenties van de coalitiepartijen. En de nieuwe partijsecretaris van de CDU benadrukte het belang „de verschillen met de SPD duidelijk te maken”.

Voordat morgen, 86 dagen na de verkiezingen, het nieuwe kabinet door bondspresident Joachim Gauck kan worden beëdigd, moest het oordeel worden afgewacht van de 475.000 leden van de SPD. Ruim 75 procent van hen stemde in met de totstandkoming van een coalitie met de christen-democratische CDU en CSU. De verzamelde partijtop pinkte zaterdagmiddag bij het voorlezen van die uitslag een gelukstraantje weg omdat het potje Russisch roulette van partijvoorzitter Sigmar Gabriel goed was afgelopen. Als de leden tegen het akkoord hadden gestemd, zou naar algemeen werd aangenomen niet alleen Gabriel, maar de hele partijtop zijn weggevaagd.

Die operatie was meteen ook het startschot voor de campagne voor de verkiezingen in 2017 – als de SPD de rit uitzit. Het ophalen van de stemmen met grote vrachtwagens, het tellen van de biljetten en de bekendmaking van de uitslag was nauwkeurig geensceneerd in een oude fabriekshal in Kreuzberg, met voldoende fotomogelijkheden voor de pers. Het Mitglieder-Votum was ook de lancering van Sigmar Gabriel als de onbetwiste baas van de partij, en de volgende kandidaat-bondskanselier. Hannelore Kraft, de populaire premier van Noordrijn-Westfalen, heeft volgens krantenberichten binnenkamers verklaard af te zien van haar ambitie om Merkel in 2017 op te volgen. Zij stond zaterdagmiddag niet alleen letterlijk in de schaduw van partijvoorzitter Gabriel. Hij wordt vice-bondskanselier en minister van Economische Zaken en Energie. De Frankfurter Allgemeine Zeitung doopte hem meteen tot ‘Heer van de Energiewende’.

De Duitse media schrijven eenduidig over Gabriel als nieuwe politieke ster die de verkiezingen verloor maar de coalitieonderhandelingen gewonnen heeft.

Angela Merkel heeft slechts haar schouders opgehaald over het SPD-referendum. En ze heeft de wens van haar coalitiepartner geblokkeerd om het belangrijke ministerie van Financiën te mogen bezetten. Haar vertrouweling en loyale steunbeer Wolfgang Schäuble mag zijn karwei afmaken als bewaker van de schatkist en de stabiliteit van de euro, zoals Merkel gisteren zei. Gabriel mag zich als troostprijs ‘superminister’ noemen. Maar, zo luidt de boodschap, als het om geld gaat, wil Merkel geen experimenten.