Madiba laat ANC dolend achter

De vrijheidsstrijd is gestreden, nu willen de jongeren banen en een goed huis

Leden van de Xhosa-stam dansen terwijl de kist met Nelson Mandela naar zijn laatste rustplaats in Qunu wordt gedragen. Foto AFP

Het gezicht van Nonkuleka staat somber. De afgelopen tien dagen heeft ze in haar huisje in het dorpje Qunu alle plechtigheden rond het overlijden van Nelson Mandela gevolgd. Hij is immers haar dorpsgenoot. Nu is het voorbij. Ze loopt naar buiten en staart richting het huis van Mandela, een paar heuvels verderop waar hij begraven is. „Hij is thuis. Wat nu?”

Mandela had al lang geen politieke invloed meer in Zuid-Afrika. Maar tijdens de afgelopen tien dagen van rouw waren er wel momenten van reflectie over de huidige politieke situatie in het land. Er werd nagedacht voor het huis van Mandela in Johannesburg waar Mandela overleed, in Pretoria waar mensen in ellenlange rijen stonden om hun laatste eer te bewijzen aan de opgebaarde Mandela, en langs de kant van de weg op het platteland in de provincie Oost-Kaap waar dorpsgenoten zaterdag urenlang op de aankomst van de kist wachtten.

Veelvuldig kwam terug waar Mandela voor staat en dat hij alleen echt geëerd kan worden door gelijkheid en eenheid na te streven. „We zullen niet rusten totdat de meerderheid profiteert van de vruchten van de vrijheid waar je zo hard voor hebt gevochten”, sprak ANC-leider Jacob Zuma gisteren tijdens de uitvaart.

Nonkulela, verzorgster in een kinderdagverblijf, lacht erom. „Ik heb geen vertrouwen meer in het ANC. Ik heb geen idee waar het nu naartoe gaat”, zegt ze.

In de momenten van bezinning beseften Zuid-Afrikanen eens te meer dat het huidige leiderschap niet te vergelijken is met dat van hun vader Mandela. De week voor Mandela’s overlijden stonden de kranten in Zuid-Afrika vol met artikelen over een gelekt rapport waarin stond dat Zuma belastinggeld heeft uitgegeven aan een zwembad en amfitheater voor zichzelf en zijn familie.

Een paar jaar geleden liet Zuma zijn villa in zijn geboorteplaats Nkandla in de provincie KwaZulu-Natal vertimmeren voor 16 miljoen euro. Het zou gaan om veiligheidsmaatregelen. Maar volgens onderzoeksjournalisten is zeker 1,5 miljoen niet besteed aan beveiliging, maar aan Zuma’s privébehoeften.

Het is het zoveelste schandaal in een lange reeks. De onvrede was te horen tijdens de herdenkingsbijeenkomst van vorige week dinsdag in Johannesburg. Toen president Zuma het woord nam, werd hij uitgejoeld. Een paar raddraaiers binnen het ANC, zegt de partij. Het zou om een kleine groep gaan die bij de vorige ANC-conferentie had gehoopt Zuma weg te stemmen. Zuma maakte het gisteren tijdens de begrafenis wel weer een beetje goed met een veel betere toespraak.

Maar hij kreeg wel een knauw van oud-president Thabo Mbeki, die in een dienst voor Mandela zei dat leiders het volk moeten dienen en niet zichzelf. De volgende verkiezingen zijn in 2014. Langs de snelweg van Johannesburg stond deze week een Mandela-billboard naast een bord van het ANC met de oproep aan Zuid-Afrikanen zich te registreren om te stemmen. Het ANC zal het erfgoed van Mandela waarschijnlijk ook tijdens de komende verkiezingscampagne inzetten.

Het ANC moet wel rekening houden met steeds meer jonge kiezers. Met Zuid-Afrikanen die geboren zijn na de afschaffing van de apartheid, en voor wie het verleden van de bevrijdingsbeweging niet genoeg is om ANC te stemmen. De in vrijheid geboren generatie van zes miljoen jongeren gaat in april 2014 voor het eerst stemmen. Iedere volgende verkiezing komen daar vijf miljoen kiezers bij en in 2029, over zestien jaar, zal de helft van het aantal stemgerechtigden zijn geboren in het ‘nieuwe’ Zuid-Afrika. Die generatie van jongeren wil simpelweg banen, beter onderwijs en een huis van steen.

Het gaat om wat ze nu presteren, zei een 16-jarig meisje vorige week in de rij in Pretoria om de opgebaarde Mandela te zien. „Wij zijn vrij geboren. We waarderen wat het ANC heeft gedaan maar twintig jaar later kunnen ze daar niet op blijven teren.” Gelukkig voor het ANC lijkt deze generatie ook minder geïnteresseerd om daadwerkelijk te gaan stemmen.

Veel Zuid-Afrikanen spraken de afgelopen week van een keerpunt. Het overlijden van Mandela moest iets betekenen. Zo’n historische gebeurtenis kon toch niet een moment zijn dat gewoon voorbij ging, waarna het leven weer op dezelfde voet verder zou gaan?

Zongezeli Gcayiya is een van hen. Hij zit onder een tentdoek in het midden van het dorpje Qunu. Vlak na de begrafenis is een deel van de gemeenschap hier samengekomen voor een zogenoemde after tears, een bijeenkomst ‘na de tranen’ waar rouwenden eten en drinken. „Ik geloof nog steeds in het ANC”, zegt hij ferm.

Mandela heeft volgens Gcayiya met zijn overlijden de partij juist wakker geschud. „Bij het ANC beseffen ze dat ze betere leiders moeten worden. Let maar op, nu gaat het alleen maar beter. Mandela’s erfgoed gaat niet verloren.”