‘Geduld is op’ met Anouchka van Miltenburg als Kamervoorzitter

Na anonieme kritiek op haar functioneren kan Van Miltenburg niet blijven doen of er niks aan de hand is. Haar gezag staat op het spel.

Van Miltenburg wil niet reageren op de kritiek. Foto David van Dam

Is de onvrede op te lossen in een goed gesprek met alle fractievoorzitters? Of moet Anouchka van Miltenburg (VVD) de eer aan zichzelf houden en opstappen als voorzitter van de Tweede Kamer? Duidelijk is dat gewoon doorgaan en doen alsof er niets aan de hand is na dit weekend niet meer mogelijk is. De sluimerende kritiek op haar prestaties, die er al is sinds Van Miltenburgs aantreden in september 2012, kwam dit weekend in alle hevigheid aan de oppervlakte. Acht van de twaalf fractievoorzitters hebben in de Volkskrant anoniem hun beklag over haar gedaan. „Totaal ongeschikt” en „een maatje” te klein wordt zij genoemd. En „medelijden” kan niet helpen dat „het moment nadert dat het geduld op is”.

Inmiddels hebben de meeste fractievoorzitters, zelf, via Twitter of hun woordvoerder, ontkend een bron van het artikel te zijn. Halbe Zijlstra (VVD), Diederik Samsom (PvdA), Emile Roemer (SP), Sybrand van Haersma Buma (CDA), Bram van Ojik (GroenLinks) en Kees van der Staaij (SGP) zouden niet met de betreffende journalist hebben gesproken. Anderen ontkennen niet dat zij kritisch zijn geweest, maar „herkennen” zich niet in de citaten, of waren niet bereikbaar.

Er is veel kritiek op de „laffe” anonimiteit van de aangehaalde fractievoorzitters. Maar de inhoud van de aanmerkingen wordt niet weersproken. Er ís onvrede over Van Miltenburg (46). Over haar optreden tijdens debatten. Haar onzichtbaarheid daarbuiten. De incidenten binnen en het lekken uit het presidium, het dagelijks bestuur van de Kamer. En het gebrekkige gezag dat ze niet alleen heeft onder Kamerleden, maar ook onder het personeel van de Kamer.

Dat ongenoegen komt bij debatten regelmatig tot uiting bij individuele Kamerleden die zich benadeeld voelen, maar buiten de plenaire zaal leek er een stilzwijgende afspraak om haar niet publiekelijk aan of af te vallen. Sommige fractievoorzitters liepen zelfs op eieren om haar te verdedigen op momenten dat ze het debat niet in de hand had. Zo nam Alexander Pechtold het openlijk voor haar op toen Wilders hem uitschold en zij niet optrad. „Als je met kritiek naar buiten komt, moet je ook de vraag beantwoorden: wat dan? Er is geen nette oplossing voor dit probleem”, zegt een betrokkene.

De regels van de Kamer voorzien niet in een mogelijkheid de zelfgekozen voorzitter weg te sturen. Niet dat iemand dat lijkt te willen, ook niet nu de vuile was buiten hangt. Maar als zij niet wil dat dit ‘functioneringsgesprek’ via de media gevoerd wordt dan moet ze zelf fractievoorzitters uitnodigen voor een echt gesprek, zeggen betrokkenen. In ieder geval één fractievoorzitter heeft dit weekend al contact met haar gehad om dit te organiseren.

Van Miltenburg, nu tien jaar Kamerlid, was na de Tweede Kamerverkiezingen van 2012 de verrassende kandidaat van het voorzitterschap namens de VVD. Ze beloofde in haar sollicitatiebrief „een vrolijke voorzitter” te zijn die wil „bijdragen aan een goede sfeer”. „Ik zal er als voorzitter op toezien dat emoties de ruimte krijgen, maar nooit de overhand.” Sinds haar verkiezing hebben haar eigen emoties meer dan eens een hoofdrol gespeeld. De belangrijkste incidenten hadden te maken met confrontaties die zij uit de weg ging. In april barstte ze in tranen uit toen CDA-voorman Sybrand van Haersma Buma uitsprak dat hij vond dat ze het debat probeerde te sturen. Van Miltenburg liep de Kamer uit omdat ze zich „onheus bejegend” voelde.

Toen bleek dat senaatsvoorzitter Fred de Graaf bewust PVV-leider Geert Wilders had geweerd bij de inhuldiging van Willem-Alexander, ontkende Van Miltenburg enige betrokkenheid. Ze had ondanks haar formele rol daarin nauwelijks invloed gehad op de inhuldigingsceremonie, bekende ze in een gesprek met de fractievoorzitters. De Graaf trad af. „Haar trof geen blaam, maar het was wel stuitend dat ze zo passief was geweest”, zegt een fractiemedewerker.

Bij het debat over de Miljoenennota liet ze Wilders Alexander Pechtold uitmaken voor „zielig, miezerig en hypocriet mannetje”.

Maar het meeste vertrouwen verloor ze misschien wel buiten de nationale vergaderzaal. Wilders twitterde in oktober dat hij niet kon aanzien dat niet Van Miltenburg maar haar plaatsvervanger Khadija Arib (PvdA) een debat leidde achter de tafel waar verschillende religieuze boeken staan. „Het zal nooit wennen. Een Marokkaanse (Arib) vanmiddag als Kamervoorzitter met de Koran voor haar neus in de Nederlandse Tweede Kamer.” Van Aribs partijleider Diederik Samsom tot premier Mark Rutte namen mensen het voor haar op. Van Miltenburg negeerde de aanval op haar plaatsvervanger.

Het is niet zo dat Van Miltenburg zich nooit roert. Vaak blijft ze sprekers corrigeren op kleinigheden. Bijvoorbeeld wanneer Kamerleden een minister bij de naam noemen. Als stemmingen chaotisch verlopen, geeft Van Miltenburg daar haar personeel de schuld van. En toen in deze krant bleek hoe in het presidium was geoordeeld over verkeerde besteding van subsidies aan partijen, ontstak ze ook daar in woede.

Ook haar optredens buiten de plenaire zaal verlopen niet vlekkeloos. Recent hield het parlement open huis hield voor veteranen die in verschillende oorlogen gewond raakten. Van Miltenburg kwam te laat voor haar speech; ze zat nog bij de kapper. Vervolgens zei ze tegen de veteranen dat de Tweede Kamer altijd heel zorgvuldig omgaat met de beslissing militairen uit te zenden, zoals binnenkort naar Mali. Zo zorgvuldig dat Kamerleden er altijd „een nachtje over slapen”. Een aanwezige was met stomheid geslagen dat ze dat zei tegen een groep mensen „die al jaren niet meer slaapt door zo’n missie”.

Hardop twijfelen of haar positie houdbaar is doen Kamerleden niet. Van Miltenburg, die niet wil reageren op de kritiek, zal zich toch moeten afvragen hoe ze haar positie kan verbeteren.

    • Emilie van Outeren