Terugkijken: het laatste afscheid van Nelson Mandela

Het laatste afscheid van de Zuid-Afrikaanse ex-president Nelson Mandela, die tien dagen geleden overleed, begon vanochtend vroeg. Later op de dag werd hij in het Zuid-Afrikaanse Qunu, waar hij opgroeide, begraven. Kijk hier de belangrijkste momenten van vandaag terug.

Kaarsen verlichten een portret van Mandela tijdens de begrafenisdienst in Qunu, Zuid-Afrika. Foto AP / Odd Andersen

Het laatste afscheid van de Zuid-Afrikaanse ex-president Nelson Mandela, die tien dagen geleden op 95-jarige leeftijd overleed, begon vanochtend om 7.00 uur. Hij werd in het Zuid-Afrikaanse Qunu, waar hij opgroeide, begraven.

Met de begrafenis van Mandela wordt de rouwperiode van tien dagen, waarin onder meer een grote herdenkingsbijeenkomst ter ere van Mandela in Johannesburg was en zijn lichaam drie dagen in Pretoria lag opgebaard, afgesloten.

Duizenden gasten uit de hele wereld

Een paar duizend gasten waren uitgenodigd om de begrafenis bij te wonen. Ze kwamen bijeen in de tent waar Mandela’s kist, die bedekt is met de Zuid-Afrikaanse vlag, stond opgesteld. In de tent hing, voor een rij kaarsen (95 in totaal, voor elk jaar van zijn leven), ook een groot portret van Mandela. Onder de gasten bevinden zich familieleden, Zuid-Afrikaanse politici, veteranen, buitenlandse diplomaten, en onder meer de Britse prins Charles, de voormalige Zuid-Afrikaanse aartsbisschop Desmond Tutu, zakenman Richard Branson en talkshowhost Oprah Winfrey.

Richard Branson (rechts) en Oprah Winfrey (midden) op de begrafenis van Mandela. Foto AP / Odd Anderson

Qunu is een plattelandsdorp met veel weidegronden en vee waar Mandela in de jaren twintig zijn jeugd doorbracht. Mandela’s voormalige dorpsgenoten bekeken de uitvaart grotendeels buiten de tent waar de bijeenkomst plaatsvond:

Namens Nederland was niemand aanwezig. Op het Amsterdamse Leidseplein is wel vanaf 12 uur een nationaal eerbetoon aan Mandela georganiseerd, waarbij ook prinses Beatrix aanwezig is.

‘De beste zoon van Zuid-Afrika’

Militairen losten bij aanvang van de dienst schoten en begeleidden de kist van Mandela. Politiek leiders en familieleden prezen Mandela in de begrafenisceremonie als een man die mensen bij elkaar kon brengen en die Zuid-Afrika bevrijdde door vergevingsgezindheid en verzoening te omarmen.

“Ik denk dat iedereen het eens is dat de persoon die hier ligt, de beste zoon is die Zuid-Afrika ooit heeft gehad”, sprak ANC-politicus Cyril Ramaphosa .”Nu we het leven van Madiba vieren, moeten we ook de belangrijke ideeën onthouden die Madiba ons leerde: tolerantie en vergevingsgezindheid.”

De Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma, die bij de bijeenkomst in Johannesburg nog werd uitgefloten, sprak over Mandela als “een toegewijd en nederig dienaar van het Zuid-Afrikaanse volk. Een bron van wijsheid, een pilaar van kracht en een baken van hoop voor eenieder die vecht voor een eerlijke en gelijke wereldorde.” Ook gaf hij aan dat Zuid-Afrika nu zelf moet blijven werken aan een samenleving waar Mandela altijd “onvermoeibaar aan gewerkt” heeft. Zuma hief ook een lied aan tijdens de uitvaart:

Ahmed Kahtrada, een anti-apartheidsstrijder die samen met Mandela vastzat op Robbeneiland, bracht de liefde, het geduld en de tolerantie van Mandela in herinnering. Hij noemde het pijnlijk toen hij Mandela voor de laatste keer zag, in een ziekenhuisbed. “Hij hield mijn hand stevig vast, het was echt hartverscheurend”, zei hij met een brok in zijn keel.

“Ik had gehoopt dat ik dat nooit zou hoeven zien. Ik ontmoette hem 67 jaar geleden en ik herinner me de lange, kerngezonde, sterke man, de bokser, de gevangene die met gemak het pikhouweel en de schep hanteerde als wij dat niet konden.”

Een woordvoerder van de familie van Mandela bedankte de militaire artsen die Mandela hebben verzorgd in het ziekenhuis en zijn huis. Hij zei dat Mandela nu zal rusten bij zijn voorvaderen. “We danken hen dat ze ons een dergelijk icoon hebben willen lenen.”

Nandi Mandela, een kleindochter, sprak over de jeugd van haar opa die het uiteindelijk tot president en wereldwijd icoon bracht:

“We nemen de lessen die je ons geleerd hebt onze hele leven met ons mee. Als Zuid-Afrikanen moeten we stoppen met een beschuldigende vinger te wijzen, we moeten leiden door een voorbeeld te geven, zoals jij hebt gedaan.”

Begrafenis met militaire eer

Na de ceremonie mocht een kleinere groep gasten rond elf uur ‘s ochtends de daadwerkelijke begrafenis in een familiegraf bijwonen. Hij werd bijgezet in het familiegraf. Honderden familieleden, vrienden en eregasten woonden de begrafenis bij.

Hij werd met militaire eer begraven. Militaire helikopters en vliegtuigen vlogen over voor een eresaluut en saluutschoten met een kanon klonken terwijl zijn kist in het graf werd neergelaten.

Daarna trokken de militairen zich terug om familie en vrienden alleen te laten, en zijn religieuze en traditionele riten uitgevoerd bij zijn graf.

Gisteren aangekomen in Qunu

Gisteren werd de kist met het lichaam van Mandela na een ceremonie op de luchthaven van Pretoria per vliegtuig naar de provincie Oostkaap gebracht. De kist werd naar Qunu gebracht. Langs de weg van de luchthaven van Mthatha naar Qunu stonden duizenden mensen opgesteld. Ook vele agenten stonden langs de weg in het gelid, als eerbetoon aan Mandela, wiens lijkwagen begeleid werd door een twintigtal motorrijders en tal van andere leger- en politievoertuigen:

    • Anouk van Kampen