Tekort foliumzuur vader geeft ook geboortedefect

Muizenstudie wijst op nieuw overervend effect.

Misschien moeten mannen ook aan de foliumzuurpilletjes voordat ze kinderen gaan krijgen? Canadese onderzoekers van de McGill University hebben ontdekt dat jongen van vadermuizen die opzettelijk een foliumzuurarm dieet kregen veel meer geboorteafwijkingen hadden dan normaal. Het verschil was zo groot (30 procent) dat het erop lijkt dat voldoende foliumzuur voor aanstaande vaders even belangrijk is als voor aanstaande moeders (Nature Communications, 10 december).

Foliumzuur komt van nature voor in groene bladgroente, fruit en vlees. Omdat de stof niet stabiel is, lukt het vaak niet er via de voeding voldoende van binnen te krijgen. Het menselijk lichaam kan deze stof (een vitamine) ook niet zelf aanmaken.

Tegelijk blijkt het een essentiële stof bij de embryonale ontwikkeling. Een tekort verhoogt de kans op geboorteafwijkingen als een waterhoofd en een open ruggetje. Sinds 1993 adviseert de Gezondheidsraad vrouwen die zwanger willen worden daarom tenminste vier weken voor de conceptie foliumzuur te gaan slikken en daar mee door te gaan tot acht weken in de zwangerschap.

Maar nu blijkt foliumzuur ook van vaderskant essentieel. De Canadese onderzoekers vergeleken vadermuizen die hun leven lang voldoende foliumzuur kregen met vadermuizen die een chronisch tekort hadden. De muizen zelf verschilden niet in gewicht, maar het effect op de voorplanting was dramatisch. Ten eerste waren de foliumzuurarme vaders minder vruchtbaar; in iets meer dan de helft van de gevallen werden vrouwtjes zwanger van hun sperma tegen 85 procent bij goed gevoede muizen. Geboorteafwijkingen kwamen veel vaker voor bij de jongen van vaders met een foliumzuurgebrek. Ruim een kwart had zichtbare geboorteafwijkingen (waterhoofd, open ruggetje, onvolledig ontwikkelde vingers en tenen) tegen slechts 3 procent in de controlegroep. Bovendien waren de afwijkingen ernstiger.

De onderzoekers denken dat het effect van een foliumzuurtekort via moleculaire veranderingen aan het DNA verloopt. De genen op de DNA-strengen in het sperma van de vaders krijgen door het foliumzuurtekort methylgroepen op andere plaatsen dan normaal, waardoor de activiteit van de genen verandert. De Canadezen vonden deze veranderingen niet alleen op genen waarvan bekend is dat ze zijn betrokken bij de ontwikkeling van zenuwstelsel, organen en spieren, maar ook op genen die het risico op suikerziekte en kanker verhogen.

De onderzoekers trekken de lijn alvast door naar de mens. Maar, zeggen ze er wel bij, het effect van foliumzuurtekort bij mannen op hun nageslacht is nog nooit onderzocht. In Noord-Amerika wordt foliumzuur sinds 1998 aan diverse voedingsmiddelen toegevoegd, maar desondanks vrezen de onderzoekers dat bepaalde groepen mannen er te weinig van binnenkrijgen om geboorteafwijkingen bij hun kinderen te voorkomen.

Het gaat dan om mannen met overgewicht die slechte eetgewoonten hebben, waarvan bekend is dat zij lage concentraties foliumzuur in hun bloed hebben. Bovendien heeft er 5 tot 20 procent van de mannen mogelijk een afwijking in de stofwisseling, met gevaarlijk lage concentraties foliumzuur als gevolg.

    • Sander Voormolen