Pulserende stad

Wie nu de foto’s van William Klein ziet, ervaart wat de fotograaf zestig jaar geleden ervoer.

Eigenlijk kon hij er geen bal van – van fotograferen. William Klein, van wie volgende week een overzichtstentoonstelling in FOAM Amsterdam opent, deed maar wat. Althans, volgens de geldende normen van toen. En ‘toen’ – dat waren de benauwde jaren vijftig van de vorige eeuw.

Klein, geboren in 1928 in New York in een wijk van krabbelende middenstanders vlak onder Harlem, verhuist in 1947 naar Parijs. Daar gebeurt het: kunst, literatuur, film. Hij gaat in de leer bij de kubistische schilder Fernand Léger. In Légers atelier experimenteert Klein met hard edge abstractie, typografie en kinetische kunst. In 1952 loopt Klein, die een gave heeft om de juiste mensen op de juiste plaats te ontmoeten, Al Liberman tegen het lijf. Liberman, art director van Vogue, herkent de potentie en onrust van de kunstenaar, en zet hem als (autodidactisch) fotograaf in voor zijn blad.

Bij Vogue begint het te stromen. Zijn modefoto’s uit de jaren vijftig – de interessantste die hij heeft gemaakt – breken met de heersende wetten. Klein sleept zijn modellen de straat op, fotografeert ze van grote afstand met een telelens, zodat het lijkt alsof ze deel uitmaken van een drama. Klein viert de onscherpte, benadrukt vreemde invalshoeken, stopt modellen zaklantaarns in de hand. Angstig zijn ze voor de man die alles wil behalve het modebeeld bevestigen. Kleins studio heet in de wandelgangen ‘de leeuwenkuil’.

Maar ja, mode: Klein heeft er niet veel mee. En opnieuw is het Liberman die hem aanspoort: ga terug naar New York, maak een reportage. In 1954 vertrekt hij. Maniakaal doorkruist Klein acht maanden lang de stad. Het feestende, gezonde, ongebreideld consumerende New York verandert onder zijn handen in een plek die pulseert van geweld, vuil en vooral leven.

De fotograaf zit met zijn camera godsgruwelijk dicht op voorbijgangers. Jong en oud speelt met hem, bedreigt hem, praat, lacht, schreeuwt tegen hem. Wie zo’n foto nu ziet, erváárt wat Klein zestig jaar geleden ervoer.

De foto’s worden gepubliceerd in het boek Life is Good & Good for You in New York. Nog drie andere stedenboeken zullen volgen. Ze veranderen de straatfotografie voorgoed. Misschien overbodig te zeggen, maar Vogue drukte de foto’s van New York nooit af: veel te radicaal.

William Klein: 19 dec t/m 12 maart, FOAM, Keizersgracht 609, Amsterdam. foam.org

    • Lucette ter Borg
    • Tekst