Kiev: de overwinning of de gevangenis

In Kiev kan dit weekend de beslissing vallen in de strijd tussen aanhangers van de regering en de massale pro-Europese protestbeweging.

De gevechtstraining is begonnen. Op de hoek van het Onafhankelijkheidsplein en boulevard Chresjtsjatik, net achter de laatste barricade van zandzakken, autobanden en prikkeldraad, worden in Kiev groepjes jongens voorbereid op de confrontatie met de oproerpolitie. Met gebalde rechtervuist moeten ze, lepeltje-lepeltje tegen elkaar aan geklemd, een levende muur leren vormen tegen de Berkoet (zeearend), zoals de oproerpolitie in Oekraïne heet.

De jongens hebben de smaak te pakken. Woensdag hebben ze de binnenlandse strijdkrachten geweldloos weerstaan. De Maidan, het plein in het centrum van Kiev, is sindsdien van de pro-Europese protestbeweging. En die wordt met de dag groter.

Maar dit succes betekent niet dat de politie niet terugkomt. Elders in Kiev zijn inmiddels 4.000 man van de Berkoet, 7.000 gendarmes en 2.000 speciale milities samengetrokken, zegt parlementariër Viktor Tsjoemak te weten. Ook zijn er ‘provocateurs’ in aantocht: groepjes van vijf tot tien mannen die ruzie en rellen uitlokken, aldus Tsjoemak (55), lid van de gematigde oppositiepartij Oedar (Stoot) van bokser en politicus Vitali Klitsjko. Waarom? Omdat dit weekeind wel eens beslissend zou kunnen zijn.

De stemming rond de vuurkorven bij het tentenkamp op de Euromaidan – waar duizenden zich opwarmen met gratis thee, stoofpotjes, worstenbroodjes en zuurkool – is dan ook gedisciplineerd. De organisatie is met niets anders bezig. Parlementariër Stepan Koebiv (51) houdt al drie weken meer dan duizendkoppig vrijwilligersleger van ordebewakers, persvoorlichters, verpleegkundigen, artsen en ook psychiaters op de been. Zondag verwacht Koebiv, wiskundige uit het West-Oekraïense Lviv en lid van de Joelia Timosjenko’s oppositiepartij Batkivsjtsjina (Vaderland), anderhalf miljoen mensen in Kiev. Zijn veldkeukens hadden afgelopen zondag hun generale repetitie: 110.000 porties eten hebben ze toen weggezet.

De sfeer is ook gedisciplineerd, omdat het de vraag is of en vooral hoe de tienduizenden mensen op de Maidan ooit weer naar huis gaan. Negen jaar geleden bij de zogeheten ‘Oranje Revolutie’ tegen de vervalste verkiezingszege van de Russisch sprekende Viktor Janoekovitsj (toen premier) lukte dat wel, omdat de politieke leiders een staatkundig compromis wisten te smeden dat leidde tot het, mislukte, presidentschap van de Europees georiënteerde Viktor Joesjtsjenko.

Maar zo’n uitweg ligt nu niet voor het oprapen. De regering zwalkt en zegt elk dag wat anders over haar eigen plannen met zowel Europa als Rusland. En als Janoekovitsj al concessies lijkt te doen, wordt hij weggehoond. Van de aanhankelijkheidsbetogingen bij het door de oproerpolitie gecontroleerde parlementsgebouw moet de president het ook niet hebben. De leuze daar is simpel. „Europa ja, wanorde nee.” Maar de regeringsgezinde burgers zijn met minder en tonen, ondanks de schlagers en ander entertainment op het podium, ook minder spankracht. Ze spelen een potje voetbal of gaan al snel op huis aan.

Op de Maidan lijken de demonstranten niet van zins zich door een compromis te laten verleiden. „De overwinning of de gevangenis”, zeggen ze ex-minister Joeri Loetsenko van Binnenlandse Zaken na, de veldcommandant van de Oranje Revolutie in 2004.

In de woorden van fotograaf Aleksandr (57), een Rus wiens vader zijn hele leven buiten het huidige Rusland in het Sovjetleger heeft gediend: „In 2004 ging de bevolking de straat op tegen verkiezingsfraude. Nu nemen we afscheid van het Sovjetkamp.”

„Toen waren we loyaal. Nu zijn we vechtlustig. Toen demonstreerden we voor een hoopvolle presidentskandidaat. Nu tegen de almacht van de president”, zegt Miroslav (57). Deze boekhouder maakt een metafoor van het feit dat de president ooit als jeugddelinquent gevangen heeft gezeten. „Hij begon als winkeldief van mutsen. Als president heeft hij 46 miljoen [bevolkingstal van Oekraïne] mutsen gestolen. Zijn eetlust is onverzadigbaar.”

„Dit keer blijven we tot het einde”, aldus Aleksandr (30), automonteur uit de Russisch sprekende regio rond Charkov. In 2004 was hij er ook. „Toen hebben we het plein ontruimd na dat compromis. Nu gaan we pas als het EU-associatieverdrag is getekend.”

Voor Irina (35), bloemenverkoopster in de archetypische Oekraïense stad Poltava, is de keuze voor Europa eveneens onlosmakelijk verbonden met een keuze tegen Janoekovitsj. „Het Russische Rijk is geen optie meer. Nu gaat het om de Europese waarden”, denkt Irina, die zich bij de club van Vitali Klitsjko heeft aangesloten.

Maar in Oekraïne kan alles elke dag weer anders zijn. Politiek gechicaneer is er tot de diepste krochten van het leven doorgedrongen. En het conflict is groter dan ooit en kan leiden tot een nationaal schisma, beseft de oppositie. Maar op de Maidan domineert vastberadenheid. En enige nervositeit, erkent een jongen die is getraind om een menselijke keten tegen de Berkoet te vormen.

    • Hubert Smeets