Foto’s kunnen liegen

Psychologie

Ellen de Bruin Waarom viel iedereen over de boos kijkende Michelle Obama? Omdat vrouwen hóren te lachen op foto’s. En dat ook vaker doen.

Toch nog even over de Obamaatjes en de Deense premier bij de herdenkingsdienst voor Nelson Mandela, afgelopen dinsdag. Die toestand met die foto’s die het hele internet overgingen. Daarop stond Barack Obama, lachend en geitend en selfies makend met Helle Thorning-Schmidt, terwijl Michelle Obama boos toekeek: ‘very unamused’, volgens een Britse krant, ‘shooting daggers’ volgens een Amerikaanse. Althans zo leek het. In een blog bij AFP legde fotograaf Roberto Schmidt uit dat het toeval was dat de Amerikaanse first lady op zijn foto’s zo streng keek. Vlak daarvoor had ze nog grappen zitten maken met mensen om zich heen.

En daar waren ook wel foto’s van, maar die werden veel minder vaak rondgetwitterd en haalden niet de voorpagina’s van de internationale pers. De populairdere foto’s vertelden gewoon een helder clichéverhaal: president flirt met heel ander type vrouw (blond) dan zijn echtgenote (donker); echtgenote is woedend. Mensen hadden helemaal geen zin om dat dood te checken. Al weet iedereen dat het een kwestie van milliseconden is of je een beetje leuk op een foto komt – of dat je eruitziet als iemand die, met zijn tong in zijn achterste kies voelend, nadenkt over die harde witte stukjes die soms in de leverworst zitten. Eigenlijk zag Michelle Obama er fantastisch uit voor iemand die niet zo voordelig op de foto was gekomen. Maar foto’s kunnen liegen, constateerde fotograaf Schmidt, en de foto van haar gezicht loog dus.

Wat daarbij niet hielp, is dat vrouwen vaker lachen op foto’s dan mannen. Dat blijkt bijvoorbeeld uit onderzoek waarbij jaarboekfoto’s van studenten zijn bekeken, of Windows Live Messenger profielfoto’s. (Mensen uit het voormalig Oostblok lachten daar trouwens minder vaak op dan mensen uit West-Europa, maar dit terzijde.) Voor vrouwen is een glimlach op een portretfoto zo’n beetje de norm, en we zijn daar met z’n allen zo aan gewend dat het opvalt als een vrouw niet lacht op een foto, zeker op een foto waarop anderen wél lachen. Glimlachen hóórt, voor vrouwen.

Je merkt het ook op straat: loop je als vrouw ergens in het wild met je default-gezicht je boodschappenlijstje te repeteren, „vaatwasblokjes, karnemelk”, dan vergroot dat de kans dat je door engerds van het mannelijk geslacht „kijk niet zo chagrijnig” krijgt toegesnauwd. Of „lach eens”. De minst opbeurende teksten denkbaar. Ik probeer het die mannen weleens af te leren met „als je wist waaróm ik zo keek, zou je dat niet zeggen” – en daarbij, als het lukt, een versgeperste traan (aan dode cavia denken van toen ik negen was). Maar meestal levert dat vooral verbale agressie op en weinig excuses of warme chocomel met slagroom.

En waarom willen die mannen dat vrouwen glimlachen? Omdat vrouwen er dan mooier uitzien misschien, maar dat is niet het enige. Want uit onderzoek blijkt ook dat mensen meer moeite hebben om een gezicht van een boze vrouw als gezicht van een vrouw te categoriseren dan een gezicht van een boze man als gezicht van een man. Een glimlachende vrouw ziet er dus vrouwelijker uit – dat is vast ook wat die mannen op straat willen. Een glimlachende vrouw is bovendien mákkelijker om naar te kijken, je hoeft er minder je best op te doen. Dus zo’n Michelle Obama die niet lacht – dat is raar, dat moet weggeredeneerd worden. Dat schept ruimte voor een helder clichéverhaal, en valse grappen.