Eerst photoshoppen, dan executeren

Jang Song-thaek was de op één na machtigste man van Noord-Korea Deze week werd hij opgepakt en geëxecuteerd In een paar dagen werden alle herinneringen aan hem uitgewist

Redacteur Azië

De val van Jang Song-thaek was ook naar Noord-Koreaanse maatstaven ongekend dramatisch. Tot vorige maand was de oom van de jonge, Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un de op een na machtigste man in de gesloten communistische staat. Afgelopen zondag werd Jang ten overstaan van gelaten toekijkende partijkameraden door veiligheidsagenten bij een vergadering uit de bankjes geplukt. Donderdag al volgde een proces, waarbij hij schuldig werd bevonden aan verraad. Nog diezelfde dag werd hij geëxecuteerd.

Terwijl Jang nog leefde, begonnen de Noord-Koreaanse autoriteiten deze week alvast met een grote wis- en veegoperatie. In een klassieke, stalinistische reflex probeerden ze alle tastbare herinneringen aan Jang zo grondig mogelijk uit te wissen. Op films en foto’s, waarop Jang vroeger prominent aan de zijde van de Kim Jong-un was te zien, werd zijn bebrilde gestalte al zorgvuldig verwijderd. Wie de website van het staatsbureau KCNA doorzocht, vond al snel geen spoor meer van de 67-jarige Jang. Ook Jangs vrouw – zuster van Kims vader Kim Jong-Il en dochter van de hoog vereerde stichter van Noord-Korea, Kim Il-sung – was plotseling verdwenen uit het KCNA-geheugen.

Bij zijn aantreden bijna twee jaar geleden noemden sommigen Kim Jong-un, met zijn babyface en hoog opgeschoren haar, slechts een pop. Nu is er weinig twijfel meer bij de meeste specialisten dat Kim de onbetwiste leider is in het land. „Met deze hardhandige zuivering heeft Kim een duidelijk voorbeeld willen stellen”, verklaarde de uit Noord-Korea gevluchte analist Kim Kwang-jin. „Niemand zal hem nog durven tegenspreken.”

De kans op dissidente geluiden is overigens toch al gering in het hermetisch afgesloten land, waar zo’n 200.000 mensen, veelal zonder vorm van proces, onder erbarmelijke omstandigheden in werkkampen zitten. Zelfs het niet tijdig afstoffen van een afbeelding van vader des vaderlands Kim Il-sung kan iemand al in een kamp doen belanden.

Jang werd er maandag al door de autoriteiten van beticht drugs te hebben gebruikt en een rokkenjager te zijn geweest. Hij was lui en zou Noord-Koreaanse grondstoffen aan China hebben verkwanseld.

De Belgische Noord-Korea-expert Koen de Ceuster wijst erop dat Jangs nauwe contacten met China een rol bij zijn val kunnen hebben gespeeld. China vormt de laatste politieke en economisch steunpilaar van het kwakkelende Noord-Korea in het buitenland. Jang wilde, naar wordt aangenomen, economische hervormingen naar Chinees model. Maar in zijn laatste Nieuwjaarsrede riep Kim juist op tot een grotere verscheidenheid onder de buitenlandse handelspartners. „In de partijtop beseffen velen dat de grote afhankelijkheid van China een probleem vormt”, zegt De Ceuster.

Al heel wat jaren wordt nu de ondergang van Noord-Korea voorspeld, ook omdat het land vaak nauwelijks in staat is zijn eigen bevolking te voeden. Toch heeft Noord-Korea verrassend veel veerkracht getoond. De Ceuster was een paar maanden geleden voor het eerst sinds 2008 weer in de hoofdstad Pyongyang en keek zijn ogen uit. „Er reden veel meer vrachtwagens rond, er was veel activiteit op de scheepswerven, en ik zag er bijna net zoveel mensen met een mobiele telefoon op straat als in Seoul.”