De koudste plek op aarde

Raad eens: wat is het koudste plekje op aarde? De Zuidpool ligt voor de hand. Maar dat het er zó koud wordt, verbaast ook de wetenschap.

Satellieten van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA vonden vanuit de ruimte het koudste plekje op aarde. Foto NASA

’S nachts is het meestal kouder dan overdag. Dat komt omdat de zon de aarde dan niet kan verwarmen. In de winter zijn de nachten langer, en daarom zakt de gemiddelde temperatuur. Eerst komt er nachtvorst en als het dan nog kouder wordt, komt de temperatuur ook overdag beneden nul. De kans dat het gaat vriezen is het grootst tijdens een heldere nacht. Zonder een isolerende wolkendeken kan de aarde ongehinderd zijn warmte uitstralen. Dan koelt het snel af.

Op de Noordpool en op de Zuidpool is het allemaal nog wat extremer. In de winter komt de zon daar helemaal niet meer op. De poolnacht duurt enkele maanden, en in die tijd is er geen zonnestraaltje dat voor een beetje warmte kan zorgen. Dan wordt het dus kouder en kouder.

Amerikaanse wetenschappers hebben nu op basis van satellietmetingen bepaald waar en wanneer het het koudst was op aarde. Dat record blijkt te zijn gevestigd op 10 augustus 2010, hartje winter op het zuidelijk halfrond. De gevoelige meetinstrumenten van de satelliet wezen uit dat de temperatuur die dag op het Oostelijke Antarctische Plateau op de Zuidpool tot maar liefst – 93,2 graden Celsius gezakt was. Dat vertelde klimaatwetenschapper Ted Scambos deze week op een congres in San Francisco.

Het nieuwe kouderecord ligt een paar graden onder het oude record, dat ook al van de Zuidpool kwam. Op 21 juli 1983 zagen Russische wetenschappers bij hun onderzoeksstation boven het Vostokmeer tot hun verbazing dat hun thermometer –89,2 graden Celsius aanwees. Het Vostok station ligt op 3.488 meter boven zeeniveau, de plek waar het nieuwe record is gemeten op 4.000 meter hoogte.

Het team van Ted Scambos vond de laagste temperaturen in kleine dalletjes in het sneeuw en ijslandschap. Hun theorie is dat zware, koude lucht van hoger gelegen gebieden zich daarin verzamelde en nog verder afkoelde tot het nieuwe kouderecord.

Ook het warmterecord op aarde is door een satelliet gemeten. In 2005 werd het in de Dasht-e Lut-woestijn in het zuidoosten van Iran maar liefst 70,7 graden Celsius.

Sander Voormolen

    • Sander Voormolen