Ambitieus lichtontwerper en diepgravend zoeker

Foto Leo van Velzen

Het lichtontwerpersvak bestond in Nederland nog helemaal niet. Tot eind jaren ‘70 was het hier doorgaans de decorontwerper die de belichting van een voorstelling bepaalde, vertelt regisseur Eddy Habbema: „Die zette een lichtje op zijn decor, om het zo mooi mogelijk te laten uitkomen, en dat was dat. Verder viel er in het toneelbeeld weinig te beleven”. Zo werd Reinier Tweebeeke een van de eerste lichtontwerpers van Nederland.

In een carrière die ruim 35 jaar omspande, heeft Tweebeeke de belichting van meer dan driehonderd voorstellingen ontworpen. Hij werkte voor veel gesubsidieerde toneelgezelschappen, voor opera en ballet, musicals en cabaretprogramma’s. Zelfs de belichting van architectuur en tentoonstellingen behoorde de laatste jaren tot zijn werkgebied. „Vergeet niet dat hij ook een ambitieuze man was”, zegt directeur Marc van Warmerdam van toneelgroep Orkater.

Van Warmerdam was ooggetuige toen Tweebeeke rond 1976 binnenkwam bij het toenmalige Hauser Orkater. „We deden in die tijd alles collectief, ook het geluid en de belichting, al betekende dat destijds niet veel meer dan het aanzetten van de microfoon en het licht als het begon, en het uitzetten als het afgelopen was. Maar al snel werd Reinier een echte lichtontwerper. Hij bleek daar een groot talent voor te hebben”.

Tweebeeke was bij toeval in het theater beland, zei hij in het boek Hauser Orkater, de biografie, toen hij als student aan de sociale academie geen zin had in het stagejaar. Daarna had hij alles aangegrepen „om maar niet een regulier baantje te hoeven nemen” – van poppenspeler bij de kinderserie De Bereboot tot pijpenlegger op de Noordzee. Maar bij Hauser Orkater bleef hij: „Het klikte. Het was echt een jongensboek, één groot avontuur”.

In de jaren ‘80 bouwde Tweebeeke een eigen lichtpraktijk op. „Hij was heel fanatiek en kon nachtenlang doorgaan met perfectioneren, tot hij er bijna aan onderdoor ging”, zegt Eddy Habbema, die hem in 1992 vroeg om een lichtontwerp voor de Joop van den Ende-musical Cyrano en hem daarna ook naar New York meenam om de Broadway-versie te maken. Sindsdien werkte Tweebeeke afwisselend voor gesubsidieerde en commerciële producties. „Hij was een diepgravende zoeker”, aldus Habbema. „We hebben wel eens strijd gevoerd omdat Reinier het toneel veel te donker hield. Dat was kenmerkend voor hem.”

Reinier Tweebeeke stierf zondag, 61 jaar oud, „na een creatief en bourgondisch leven”, zo stond het in een van de vele overlijdensadvertenties.

Henk van Gelder

    • Henk van Gelder