‘Koper heeft een antibacteriële werking’

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

De aanleiding

Deurklinken, toetsenborden, toiletbrillen, ze zitten vol met bacteriën. Bacteriën die resistent zijn tegen de bestaande antibiotica maken flink wat slachtoffers. In NRC Weekend stond een ingezonden brief waarin een simpele oplossing werd beschreven: maak oppervlakken waar veel mensen met hun handen aan zitten van koper. „Het metaal koper heeft een uitstekende antibacteriële werking. Wetenschappelijke onderzoeken hebben de anti-microbiële werking herhaaldelijk bevestigd. Ook bacteriën die resistent zijn tegen antibiotica leggen het loodje als ze in contact komen met koper.” Nextlezer Josee Visser vroeg zich af of dit waar is. „Dat zou fantastisch zijn voor openbare gebouwen!”

En, klopt het?

Op 9 juni 2001 stond er voor het eerst een bericht in NRC Handelsblad over de antibacteriële werking van koper. Het nieuws toen: de giftige stam van de E.coli-bacterie, die voedselvergiftiging veroorzaakt, sterft veel sneller op koper of messing dan op roestvrij staal. Uit een experiment van de Amerikaanse microbioloog Bill Keevil bleek dat de giftige bacteriën op kamertemperatuur 34 dagen overleven op roestvrij staal, terwijl ze op koper al na 4 uur waren verdwenen.

Keevil ging verder experimenteren. In 2011 vond hij uit dat ook de ‘ziekenhuisbacterie’ MRSA, die bestand is tegen antibiotica, op koper heel snel sterft. Al na enkele minuten. In tegenstelling tot op roestvrij staal, waar de bacterie maanden kan blijven zitten, zegt Keevil.

Een lab is nog geen situatie in het normale leven. Daarom werden er in de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Chili, Duitsland en Finland proeven gedaan in ziekenhuissituaties. Overal bleek: een breed scala aan bacteriën kan veel minder goed overleven op koper dan op andere materialen zoals staal, plastic en hout. De onderzoeken rapporteerden een spectaculaire afname van bacteriën. 98,8 procent van de bacteriën op de randen van bedden overleefde niet, op kranen ging 90 tot 100 procent dood, op armleuningen 92 procent. Gemiddeld rapporteerden de onderzoeken een afname van 83 tot 100 procent. Het risico op infectie nam met gemiddeld 58 procent af. In Frankrijk, Spanje, Zuid-Afrika, Griekenland en Japan lopen nog proeven.

Hoe komt dit dan?

Hoe het precies werkt is nog niet helemaal achterhaald. Er zijn wel twee theorieën, die allebei gebaseerd zijn op het ontstaan van gaten in het celmembraan van de bacterie. Het membraan van een cel – in dit geval een eencellige bacterie – bevat een spanningsverschil tussen de binnen- en buitenkant. Door het contact met koper ontstaat er een kortsluiting waardoor er gaten in dit membraan ontstaan. Een andere theorie is dat deeltjes van het koper overspringen op de cel. Die gaat als het in aanraking komt met zuurstof vervolgens ‘roesten’, waardoor er gaten ontstaan. Door de gaten in het membraan dringen vervolgens minieme deeltjes koper de bacterie binnen die de stofwisseling van de cel belemmeren. De cel overleeft dit niet.

Conclusie

Uit talrijke onderzoeken, zowel in het laboratorium als in ‘echte’ situaties, is gebleken dat veel bacteriën doodgaan als ze in contact komen met koper. Zelfs de antibioticaresistente MRSA-bacterie die voor ziekenhuizen een probleem is. Dat geldt voor allerlei koperen voorwerpen en koper deed het beter dan welk ander soort oppervlak ook. De kans op infectie nam hierdoor ook enorm af. Wij beoordelen de bewering dat koper een antibacteriële werking heeft dan ook als waar.

Ook een bewering zien langskomen die je graag gecheckt zou willen zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt