Zoenen zonder zwaartekracht

Schrijver Anton Dautzenberg leest boeken die nog geschreven moeten worden van uitgeverij Fata Morgana. Vandaag: De psychologische scifi-roman van Andre Kuipers Vluchtgedrag.

Astronauten moeten openstaan voor (een bepaalde vorm van) mannenliefde in Vluchtgedrag van André Kuipers. Coverontwerp Robert Buizer

‘Elke gelijkenis met bestaande gebeurtenissen en/of personen berust op louter toeval.” Je komt deze zin niet vaak meer tegen; de aanduiding ‘roman’ volstaat meestal om als schrijver genoeg vrijheid te voelen om een protagonist of handeling aan de ‘werkelijkheid’ te ontlenen. Dat is jammer, want een disclaimer duidt op een mogelijk spanningsveld en geeft het boek al bij voorbaat een waas van geheimzinnigheid.

Zo ook André Kuipers, die met Vluchtgedrag een curieuze roman schreef. Hij beschrijft de ruimtereis van drie astronauten, drie mannen: een Amerikaan, een Rus en een Nederlander. In de laatste herkennen we moeiteloos de schrijver zelf – Alfons K. is net als Kuipers afgestudeerd als arts aan de Universiteit van Amsterdam en onderscheiden met de prestigieuze JFK Award. Waarom dan die disclaimer? Nou, hierom:

Tijdens de intensieve training worden de drie mannen uitgebreid getest op de aanwezigheid van homofobie. Homofobie? Jazeker. „Een langdurig geïsoleerd verblijf van meerdere mannen in één ruimte roept vroeg of laat altijd homoseksuele gevoelens op, ondanks het gebruik van lustonderdrukkende medicijnen”, verklaart de psychiater. Verzet daartegen kan volgens hem de expeditie in gevaar brengen. Met andere woorden: de astronauten moeten openstaan voor (een bepaalde vorm van) mannenliefde.

De dierlijke drift... En toch heeft tot nog toe geen enkele astronaut daar publiekelijk over gesproken. Kuipers doorbreekt dat patroon – en hij doet dat op een subtiele, maar bijzonder effectieve wijze. Hij maakt de ontluikende homoseksuele gevoelens tussen de astronauten niet alleen invoelbaar, maar ook onontkoombaar. Ieder mens heeft liefde nodig: amor non celatur – ook het hemelruim biedt daarvoor geen schuilplaats.

Kuipers heeft daarnaast ook een politieke agenda: het is de Rus (!) die de eerste stappen zet – al is „stappen zetten” niet de juiste omschrijving; de mannen zwéven door de cabines van het ruimtestation. Ze zoenen zonder zwaartekracht. „De lippen blijven niet als vanzelf aan elkaar plakken; Arseni drukt met beide handen het hoofd van Alfons tegen dat van hem aan. Zo gaat het beter. Ook de tongen hebben houvast nodig om te kunnen spelen. Voor K. is dit een nieuwe ervaring; hij is de krachtig zuigende mond van zijn vriendin gewend.”

Wat volgt is een psychologisch spelletje tussen de drie astronauten – een ménage à trois – culminerend in een prachtscène. Wellicht hebt u de alom bejubelde blockbuster Gravity gezien. Astronaute Sandra Bullock plengt daarin een traan. Dat is fraai met 3D in beeld gebracht: de gewichtsloze druppel verlaat haar oog en zweeft in vloeibare vorm lekker traag richting kijker. Prachtig.

Dan debutant Kuipers: „Een witte sliert van dansende druppels en vormloze vlokjes verlaat het onderlichaam van Arseni en zeilt als een serene sterrennevel door de schaarsverlichte cabine. Na een tijdje opent Andrew zijn droge mond en laat de stoet langzaam in het zwarte gat van zijn mondholte verdwijnen.” Een mooi beeld en een krachtige metafoor – liefde en ruimtevaart smelten samen tot een nieuw universum.

Kuipers schiet overigens niet altijd raak: de communicatie met Houston is gortdroog en de mannendialogen over vrouwen zijn clichématig. Of fungeren die laatste wellicht als dekmantel voor de homo-erotische avonturen, en geven ze daarmee de titel een extra lading?

Vluchtgedrag is een dapper debuut waarmee Kuipers zijn verhaal moeiteloos uittilt boven het conservatieve en uiterst macho sci-fi genre. May the Force be with you!