Straks bij u in de straat

In februari mag Volkert van der G. weer naar buiten Dat bepaalde de Raad voor Strafrechtstoepassing gisteren Daarmee vernietigt de raad een eerder besluit van staatssecretaris Teeven

redacteur justitie

Maatschappelijke onrust, oké, die zal er vast komen. Maar het belang van een veroordeelde om weer te kunnen wennen aan de vrije samenleving gaat voor.

Met deze redenering bepaalde de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) gisteren dat Volkert van der G., de moordenaar van Pim Fortuyn, maandelijks verlof moet krijgen. Vanaf februari volgend jaar, tot aan zijn voorwaardelijke invrijheidstelling in mei, moet hij eens per maand 24 uur buiten de gevangenis kunnen verblijven. Vermomd, dat wel. Van der G. werd in 2003 tot achttien jaar cel veroordeeld vanwege de moord op de politicus Pim Fortuyn.

De RSJ vernietigt met deze uitspraak het besluit dat staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) in oktober van dit jaar nam. Teeven wilde liever dat Van der G. binnen de muren van de gevangenis zou reïntegreren. De maatschappelijke onrust die bij verlof zou ontstaan en de vele extra veiligheidsmaatregelen die daardoor nodig zouden zijn, stonden een normale reïntegratie van Van der G. in de weg, vond de staatssecretaris. Daarom zou verlof niet gewenst zijn.

Teeven nam dat besluit onder politieke druk – onder meer zijn eigen partij vond dat Van der G. niet eerder vrij zou moeten komen. Premier Mark Rutte (VVD) maakte er zelfs een verkiezingsbelofte van, zomer vorig jaar. Wat hem betreft zou het „ondenkbaar” zijn dat de moordenaar van Pim Fortuyn algemeen verlof zou krijgen. En het zou einde verhaal zijn voor de bewindspersoon die daartoe besluit, zei hij erbij.

Gisteren was Rutte in zijn reactie noodgedwongen flink wat genuanceerder. Híj was altijd tegen een verlof van Van der G. geweest, zei de premier, „maar we hebben in Nederland een onafhankelijke rechter en een scheiding der machten”. De RSJ toetst beslissingen over gedetineerden, zoals het al dan niet verlenen van verlof, maar ook overplaatsingen en disciplinaire straffen. En de RSJ heeft het laatste woord, dus deze uitspraak is bindend.

Zo kwam het dat in de Tweede Kamer gisteren alleen nog rechtse oppositiepartijen van zich lieten horen – de PVV voorop. Geert Wilders noemde het „volstrekt onbegrijpelijk” dat Van der G. verlof krijgt, en premier Rutte trok volgens hem „als een bange hond” zijn woorden in. Vóór 1 februari, de datum dat Van der G. uiterlijk „een eerste stap in de vrije samenleving” gezet moet hebben, debatteert de Tweede Kamer in elk geval nog eens over de kwestie.

Heeft de politiek nu dan nog mogelijkheden? Teeven wees er in zijn eerste reactie op dat hij óók verantwoordelijk is voor een veilige verlofverlening. Dat kan betekenen dat hij op een later moment alsnog besluit dat er te veel veiligheidsrisico’s blijken te zijn voor Van der G., zijn familie of de samenleving.

Een tweede mogelijkheid is – daar zijn in elk geval de PVV en het CDA voor – dat het Openbaar Ministerie bij de rechter gaat proberen om Van der G.’s voorwaardelijke invrijheidstelling helemaal tegen te houden. Wie zich in detentie goed gedraagt, komt vrij na tweederde van zijn straf – dat is dus twaalf jaar in het geval van Van der G. Het OM kan de rechter vragen die voorwaardelijke invrijheidstelling in te trekken.

Als het OM niet naar de rechter stapt, kan de minister van Justitie daar de opdracht toe geven. Maar, zei Teeven gisteren, „zo’n aanwijzing is zeer uitzonderlijk”. Het gebeurde dertig jaar geleden voor het laatst bij drie Duitse oorlogsmisdadigers. De samenleving moet eraan wennen: Volkert van der G. komt eens vrij.