Niet bieden maar vaste prijzen

Christie’s en Sotheby’s manifesteren zich steeds vaker als kunsthandelaren. Hun inkomsten uit ‘private sales’ groeien, terwijl die uit veilingen teruglopen.

Norman Rockwell, ‘Charwoman’, schilderij uit 1946. En doorEttore Sottsass ontworpen kast, die vanaf 1965 bij de ontwerper thuis stond. Beide voorwerpen te koop bij Christie’s in New York. Foto’s Christie’s

Dat de grote veilinghuizen hun werkterrein steeds verder verbreden, is deze maand goed te zien in New York. Op twee plekken in de stad biedt Christie’s kunst te koop aan zonder dat daar op kan worden geboden.

Op de twintigste etage van 1230 Avenue of the Americas hangen achttien schilderijen en tekeningen van de populaire Amerikaanse schilder en illustrator Norman Rockwell. En op 20 Rockefeller Plaza, naast de grote veilingzaal, exposeert Christie’s tachtig bijzondere meubels, vazen en tekeningen uit de nalatenschap van Ettore Sottsass, de Italiaanse ontwerper. Van beide shows is een prachtig boekwerk dat oogt als een veilingcatalogus. Met één verschil: de prijzen van de aangeboden voorwerpen liggen vast en kopers hoeven geen opgeld te betalen.

Sinds een jaar pakken de grote veilinghuizen uit met private sales exhibitions. Sotheby’s opende daarvoor in St. George Street in Londen kunsthandel S|2. Op dit moment is daar een verkoopexpositie met foto’s van Andreas Gursky, Thomas Struth en andere fotografen van de Düsseldorfer Photoschule. Daarvoor was er een Joseph Beuys-verkoop.

Concurrent Christie’s volgde in oktober met een galerie in New Bond Street, waar net een fraaie expositie is afgelopen over Britse pop-art, met werken van David Hockney, Richard Hamilton en Peter Blake. En ook in Hongkong is het Britse veilinghuis begonnen met verkoopexposities.

Dit past in een bredere ontwikkeling: de afgelopen jaren zijn de grote veilinghuizen zeer actief geworden als kunstbemiddelaar, omdat de inkomsten uit veilingen terugliepen. Verzamelaars die om wat voor reden dan ook veilingen wilden mijden, konden bij Sotheby’s en Christie’s aankloppen om achter gesloten deuren kunst te verkopen of te kopen.

De omzet van de afdeling private sales bij Sotheby’s groeide vorig jaar met 11 procent tot 906 miljoen dollar (712 miljoen euro). Bij Christie’s bedroeg de omzet 980 miljoen dollar, 26 procent meer dan een jaar eerder. Het einde van de groei is nog niet in zicht, verwachten beide huizen. Christie’s Nederland zal zich volgend jaar ook op kunstbemiddeling richten.

Met kunsthandel en e-commerce, zoals ‘online only sales’, proberen de veilinghuizen te expanderen. „Internet heeft de kunstmarkt veranderd”, zei Amy Cappellazzo vorig jaar toen ze bij Christie’s werd benoemd tot hoofd naoorlogse en hedendaagse kunst. „We zijn geen veilinghuis meer maar een kunsthandelshuis. Alleen maar veilen is ouderwets.”

Andere argumenten voor de uitbreiding van activiteiten: de dure gebouwen van de veilinghuizen staan grote delen van het jaar leeg. En bij verkooptentoonstellingen kunnen maatoplossingen worden geboden voor veeleisende klanten, zegt een woordvoerder van Christie’s New York. „Een private sale kan ook een oplossing zijn voor verkopers die niet kunnen wachten op een geschikte veiling.”

Kunsthandelaren volgen de ontwikkeling met argusogen. Veelgehoorde kritiek is dat de veilinghuizen de kunstmarkt monopoliseren. Eerst met hulp van vooraanstaande galeries en hun klanten proberen topprijzen op veilingen te realiseren. En daarna die resultaten gebruiken als uitgangspunt voor onderhandse verkopen of verkoopexposities.

De veilingwereld wordt steeds schimmiger, klaagde James Roundell, de voorzitter van de Society of London Art Dealers, in Art Newspaper. „Als je iets op de veiling koopt, treedt het veilinghuis dan op als veilinghouder, als agent, als eigenaar van het kunstwerk of als handelaar?”

Kunsthandelaren kunnen de nieuwe activiteiten van de veilinghuizen niet tegenhouden, zegt Robert Aronson, interim-voorzitter van Tefaf en voorzitter van de Vereeniging van handelaren in oude kunst in Nederland. Het enige wat kunsthandelaren en antiquairs kunnen doen, zegt Aronson, is kwaliteit blijven leveren. Op elk terrein, stelt hij, zijn handelaren te vinden die over meer kennis en betere relaties beschikken. „Bij de veilinghuizen werken generalisten.”

In het verleden namen Sotheby’s en Christie’s deel aan Tefaf met de kunsthandels die ze hadden gekocht. Sotheby’s met Noortman, de Maastrichtse kunsthandel die het in 2006 kocht en onlangs sloot. Christie’s nam deel met Haunch of Venison, de galerie in hedendaagse kunst die het in 2007 kocht, en die eerder dit jaar als galerie werd opgedoekt en nu dient voor de kunsthandel van het veilinghuis. Zouden de veilinghuizen onder eigen naam aan Tefaf mee mogen doen? Aronson: „Dat ligt niet lekker, dat zie ik niet gebeuren.”

De catalogi van de verkooptentoonstellingen bij Sotheby’s en Christie’s zijn online beschikbaar via sothebys.com en christiesprivatesales.com

    • Arjen Ribbens