Hoe gaan de beleggers achter spionnen aan?

De wereld verbeteren? Laat dat maar aan de aandeelhouders over. Amerikaanse beleggers onder leiding van het pensioenfonds van de staat New York hebben telefoonbedrijf AT&T gevraagd om halfjaarlijks verslag te doen van verzoeken van Amerikaanse én buitenlandse overheden om klanteninformatie.

De beleggers reageren op de onthullingen van informant Edward Snowden over afluisterpraktijken en inkijkoperaties van de spionagedienst NSA. De aandeelhouders stellen dat AT&T uiteraard moet voldoen aan alle wetten en regels, maar dat het bedrijf ook openheid moet verschaffen over de privacy van zijn klanten. Anders loopt AT&T aanzienlijke risico’s voor zijn bedrijfsvoering en reputatie, stellen zij. Zonder zulke informatie kunnen zij geen afgewogen beslissing nemen over een belegging in AT&T. Of AT&T hun verzoek maar wil agenderen voor de aandeelhoudersvergadering zodat beleggers erover kunnen stemmen.

Zo neemt het aandeelhouderactivisme een nieuwe wending. De activisten van het eerste uur mikten op extra rendement en beter ondernemingsbestuur, doelstellingen die bijvoorbeeld de Vereniging van Effectenbezitters (VEB) succesvol in praktijk brengt. Zie de beschikking van de Hoge Raad vorige week over wanbeleid van de top van Fortis rond de overname van ABN Amro in 2007/2008.

De volgende golf activisten mikte op deelonderwerpen. Vakbondsrechten. Milieumaatregelen. Topbeloningen. Duurzaamheid. Daarna kwamen de jagers op maximaal rendement à la TCI, dat de verkoop van ABN Amro afdwong.

Met de aandeelhoudersagitatie bij AT&T bestrijken beleggers nu het hele spectrum. Het is voor elk wat wils en de topmanagers en hun secondanten hebben er hun handen vol aan. AT&T verzet zich bij de Amerikaanse beurscommissie, de SEC, tegen het beleggersverzoek. De telefoonmaatschappij beroept zich op SEC-beschikkingen, waarin staat dat ondernemingen onderwerpen in de reguliere bedrijfsvoering niet hoeven voor te leggen aan aandeelhouders. De ondernemingsleiding bestuurt, aandeelhouders moeten niet op de stoel van de directie zitten. Dat is de natuurlijke arbeidsverdeling binnen een grote(re) onderneming.

Maar kan de SEC dat volhouden? Dat betwijfel ik. De belangen en de tegenstellingen zijn te groot om het onderwerp klantenprivacy, veiligheid, staatsbelangen en NSA als een soort routinezaken op te voeren. Juist in het bedrijfsleven voorspel ik dit onderwerp een grote toekomst. Al was het maar vanwege de vraag: wie vertrouwt u eerder uw persoonlijke informatie toe? Een bedrijf? Of een overheidsdienst?

De open brief deze week van acht prominente Amerikaanse technologiebedrijven, waaronder Google en Microsoft, aan president Obama om digitale spionage in te dammen kun je lezen als bedrijfsactivisme. Als collectief van technologiebedrijven is Silicon Valley een steeds machtiger politiek gezelschap. De bedrijven worden gretig aangezocht als financiers van politieke campagnes. Zij stappen zélf in de politieke arena. Ex-chef Meg Whitman van veilingsite eBay probeerde al gouverneur van Californië te worden.

Zij rukken op in mediamacht. Jeff Bezos (Amazon) is sinds kort eigenaar van The Washington Post. eBay-oprichter Pierre Omidyar financiert een nieuw digitaal medium, waarin onderzoeksjournalist Glenn Greenwald, een vertrouweling van informant Snowden, een hoofdrol krijgt.

Hun politieke prominentie en hun media-invloed vloeien natuurlijk voort uit economische macht. De leiders van de acht technologiebedrijven zijn soms nog de oprichters met aanzienlijke aandelenpakketten. Zij kunnen hun eigen aandeelhoudersvergadering met een motie à la AT&T zo naar hun hand zetten. Openheid is een bedrijfsbelang.

Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze column over economische ontwikkelingen.