Het recht geldt ook gewoon voor Volkert

De moordenaar van Pim Fortuyn moet verlof krijgen, oordeelde de rechter gisteren. Lastig voor coalitiepartij VVD, die tot het laatst weerstand bood.

Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie Fred Teeven wilde Volkert van der G. geen proefverlof verlenen. De rechter haalt een streep door diens besluit. Foto ANP

De rechtsstaat, de rechtsstaat. Premier Rutte kon gisteren weinig anders dan naar de scheiding der machten verwijzen. De rechter had nu immers geoordeeld dat Volkert van der G., de moordenaar van Pim Fortuyn, verlof moet krijgen. Rutte: „Ik ben geen dictator.”

Vorig jaar had Mark Rutte in verkiezingstijd nog gezegd dat het wat hem betreft „ondenkbaar” zou zijn dat de moordenaar van Pim Fortuyn algemeen verlof zou krijgen. En het zou einde verhaal zijn voor de bewindspersoon die daartoe besluit, zei hij erbij. Gisteren was hij noodgedwongen flink genuanceerder: „We hebben in Nederland een onafhankelijke rechter en een scheiding der machten.”

De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) kwam gisteren met de uitspraak dat Volkert van der G. uiterlijk 1 februari verlof moet krijgen. Minimaal eens per maand, totdat hij begin mei 2014 voorwaardelijk in vrijheid wordt gesteld. De Raad toetst beslissingen over gedetineerden, zoals over al dan niet verlenen van verlof, maar ook over overplaatsingen en disciplinaire straffen. En de RSJ heeft het laatste woord. Deze uitspraak is bindend.

Verantwoordelijk staatssecretaris Fred Teeven (Justitie, VVD) moet er volgens de RSJ zorg voor dragen dat Volkert van der G. „een eerste stap in een vrije samenleving kan zetten”. Daarvoor moet de staatssecretaris „specifieke beveiligingsmaatregelen” nemen, zoals aanpassing van identiteit en uiterlijk van Van der G. Ook zouden plaats en tijd van het verlof zoveel mogelijk geheim moeten blijven. De nabestaanden van Fortuyn hoeven volgens de RSJ niet ingelicht te worden over details van de verlofverlening.

Kan de politiek nog iets doen om dit tegen te houden? VVD’er Teeven wees er in zijn eerste reactie op dat hij de uitspraak niet naast zich neer kan leggen. Tegelijk zei hij dat hij óók verantwoordelijk is voor een veilige verlofverlening. Dat kan betekenen dat Teeven op een later moment alsnog besluit dat er te veel veiligheidsrisico’s blijken te zijn voor Van der G., zijn familie en vooral: de samenleving.

Het rechtse deel in de Tweede Kamer, PVV, VVD en CDA, was in oktober fel tegen verlof voor Van der G. De VVD wees op de onrust die erover in de samenleving zou ontstaan. Nu kon de justitiewoordvoerder weinig anders dan zeggen dat de staatssecretaris de uitspraak „had te eerbiedigen”.

Dus lieten gisteren alleen nog de rechtse oppositiepartijen van zich horen. De PVV voorop. Geert Wilders noemde het „volstrekt onbegrijpelijk” dat Van der G. verlof krijgt, en premier Rutte trok volgens hem „als een bange hond” zijn woorden in. Vóór 1 februari debatteert de Tweede Kamer in elk geval nog eens over de kwestie.

Een mogelijkheid die nog rest is – daar zijn in elk geval PVV en CDA voor – dat het Openbaar Ministerie (OM) bij de rechter gaat proberen Van der G.’s voorwaardelijke invrijheidstelling helemaal tegen te houden. Wie zich in detentie goed gedraagt, komt vrij na tweederde van zijn straf – dat is dus twaalf jaar in het geval van Van der G. Het OM kan de rechter vragen die voorwaardelijke invrijheidstelling in te trekken.

Als het Openbaar Ministerie niet naar de rechter stapt, kan de minister van Justitie daar opdracht toe geven. Maar, zei Teeven gisteren, „zo’n aanwijzing is zeer uitzonderlijk”. Het gebeurde dertig jaar geleden voor het laatst bij drie Duitse oorlogsmisdadigers.

De justitiewoordvoerder van de VVD „bestudeert het realiteitsgehalte van deze optie” nog. Haalbaar of niet, als de partij de optie niet aangrijpt, treft de liberalen uit de rechterhoek het verwijt dat hun bewindslieden niet alles hebben gedaan om terugkeer van Volkert van der G. in de samenleving zo lang mogelijk tegen te houden.

Maar vroeg of laat keert Van der G. natuurlijk terug.

    • Annemarie Kas