Stellingname voor democratie in het digitale tijdperk

Op de Internationale Dag voor Mensenrechten hebben 562 auteurs en kunstenaars, vijf Nobelprijswinnaars uit ruim 80 landen opgeroepen tot verdediging van burgerrechten tegen surveillance door bedrijven en regeringen (www.change.org/surveillance).

illustratie R.J. Matson

Pleidooi voor digitale grondrechten

Afgelopen maanden is algemeen bekend geworden dat we massaal in de gaten worden gehouden. Met een paar muisklikken kan de staat zich toegang verschaffen tot uw mobiele apparaat, e-mail, sociale netwerken en zoekopdrachten op internet.

Het kan uw politieke richting, activiteiten en in samenwerking met internetbedrijven uw data verzamelen en opslaan en op die manier uw consumptie en gedrag voorspellen.

De grondslag van de democratie is dat het individu in zijn geheel onschendbaar is. Die onschendbaarheid gaat verder dan zijn fysieke lichaam. In hun gedachten en in hun persoonlijke omgeving en communicaties hebben alle mensen het recht om niet te worden geobserveerd en niet te worden gemolesteerd.

Dit fundamentele mensenrecht is van nul en generlei waarde doordat staten en bedrijven misbruik maakten van technologische ontwikkelingen voor massale surveillance.

Een persoon die in de gaten wordt gehouden is niet langer vrij; een samenleving die in de gaten wordt gehouden is niet langer een democratie.

Om enige waarde te behouden, moeten onze democratische rechten zowel in de virtuele als in de echte ruimte gelden.

-Surveillance schendt de privésfeer en bezoedelt de vrijheid van gedachten en opinie.

-Massale controle behandelt elke burger als potentiële verdachte. Het vernietigt een van onze historische triomfen, het vermoeden van onschuld.

-Controle maakt het individu transparant, terwijl de staat en het bedrijf in het geheim opereren. Zoals we zagen, wordt deze macht systematisch misbruikt.

-Surveillance is diefstal. Deze data zijn geen publiek eigendom; ze behoren ons toe. Als het gebruikt wordt om ons gedrag te voorspellen, worden we beroofd van iets anders: het principe van vrije wil, cruciaal voor onze democratische vrijheid.

We eisen voor alle mensen het recht om te bepalen, als democratische burgers, in welke mate hun persoonlijke data legaal kunnen worden verzameld, opgeslagen en bewerkt en door wie; om informatie te krijgen waar hun data worden opgeslagen en hoe ze worden gebruikt; om de data uit te kunnen wissen als ze illegaal verzameld en opgeslagen zijn.

We roepen alle staten en bedrijven op om voor deze rechten op te staan en om ze te verdedigen.

We roepen de VN op om het centrale belang van bescherming van burgerrechten in het digitale tijdperk te erkennen en om een Verklaring van Internationale Digitale Grondrechten op te stellen.

We roepen regeringen op om een dergelijke conventie te tekenen en na te volgen.

Initiatiefnemers: Duitsland: Juli Zeh, Ilja Trojanow, Eva Menasse, Denemarken: Janne Teller, VK: Priya Basil, VS: Isabel Fargo Cole, Oostenrijk: Josef Haslinger.

Ondertekenaars onder anderen:

J.M. Coetzee, David Malouf (Australië), Robert Menasse (Oostenrijk), Jozef Deleu, Charles Ducal, Jos Geysels, Luuk Gruwez, Bart Moeyaert, Walter van den Broeck, David van Reybrouck, Annelies Verbeke, Paul Verhaeghe, Joke van Leeuwen (België), Margaret Atwood, Michael Ondaatje (Canada), Ariel Dorfman (Chili), Liao Yiwu (China), Dubravka Ugresic' (Kroatië), Alaa al-Aswany, Nawal El Saadawi, Mona Eltahawy (Egypte), Pascale Hugues, Catherine Millet (Frankrijk), Ulrich Beck, Daniel Cohn Bendit, Günter Grass, Elfriede Jelinek, Kristof Magnusson, Ingo Schultze, Peter Sloterdijk (Duitsland), Amos Oz (Israël), René Appel, Abdelkader Benali, Ian Buruma, Renate Dorrestein, Rudolf Geel, Arnon Grünberg, Joke Hermsen, Tjitske Jansen, Thomas Lieske, Geert Mak, Nelleke Noordervliet, Ester Naomi Perquin, Aleid Truijens, Jan van Mersbergen, Manon Uphoff, Anne Vegter (Nederland) Victor Erofeyev, Sergei Ledbedev (Rusland), Orhan Pamuk (Turkije), Martin Amis, Ian McEwan, Julian Barnes (UK), Paul Auster, Don DeLillo, Dave Eggers, Richard Ford, Claire Messud (VS), Thomas Tranströmer (Zweden).