‘Per dag gaan 200 kinderen roken’

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

De aanleiding

Van roken ga je dood, dat kun je lezen op ieder sigarettenpakje. Voor KWF Kankerbestrijding gaat die waarschuwing niet ver genoeg. De stichting wil alle sigarettenpakjes voorzien van choquerende afbeeldingen, zoals verrotte tanden, om jonge rokers af te schrikken.

KWF voert hiervoor twee argumenten aan. Uit onderzoek zou zijn gebleken dat kinderen de huidige sigarettenpakjes associëren met „gezonde, stoere en aantrekkelijke zaken”. Mede hierdoor „beginnen iedere dag ruim 200 kinderen met roken”, stelt KWF.

Zijn het er echt zo veel? We zoeken het uit.

Waar is het op gebaseerd?

In haar persbericht meldt KWF dat het onderzoek heeft gedaan naar associaties van kinderen met sigarettenpakjes. In feite heeft KWF tien gesprekken gevoerd met kinderen over sigaretten. Dat mag nauwelijks een onderzoek heten.

Dan het aantal kinderen dat dagelijks begint met roken. Dit baseert KWF op de Roken Jeugdmonitor 2012. In deze enquête van TNS NIPO is echter niet nagegaan hoeveel jongeren dagelijks beginnen te roken. Dat heeft KWF zelf laten uitzoeken.

Voor de enquête is jongeren onder andere gevraagd of zij tussen nu en vier weken geleden een sigaret hebben opgestoken. Naarmate de leeftijd toeneemt, beantwoorden steeds meer jongeren die vraag met ‘ja’. KWF berekent hoezeer dit aantal jaarlijks toeneemt voor de leeftijden 10 tot 17 jaar, en telt deze percentages bij elkaar op. Dit wordt vermenigvuldigd met het totale aantal kinderen. Zo komt het aan 70.182 kinderen die jaarlijks zouden beginnen met roken. Gedeeld door 365 dagen zijn dit 192 kinderen.

En klopt het?

Je zou zeggen: KWF zit dicht bij de waarheid, want 192 is bíjna de ‘ruim tweehonderd kinderen’ die volgens het persbericht dagelijks beginnen met roken.

Maar er zitten een paar haken en ogen aan. Zo wordt jongeren de vraag gesteld of zij de afgelopen vier weken een sigaret hebben opgestoken. Daarmee hoeven ze nog niet te beginnen met roken. Die sigaret die zij ten tijde van het onderzoek opstaken, hoeft niet hun eerste te zijn en bovendien kunnen ze daarna ook weer zijn gestopt.

Dan de methode waarmee KWF het totale aantal beginnende rokers berekent. Om erachter te komen hoeveel 15-jarige kinderen beginnen met roken, wordt het aantal 15-jarigen dat zegt dat zij in de afgelopen vier weken hebben gerookt, afgetrokken van het aantal 14-jarigen dat de afgelopen vier weken heeft gerookt. Maar dit is een ándere groep jongeren.

Om erachter te komen hoeveel 15-jarigen zijn gaan roken, zou je de antwoorden van diezelfde groep met een jaar geleden moeten vergelijken. Dat zegt ook Lex Olivier, die als ombudsman van de Markt Onderzoek Associatie de geloofwaardigheid van het onderzoeksvak probeert te beschermen. Volgens hem heeft het KWF een niet-wetenschappelijke methode gebruikt. Het getal van 200 beginnende rokers is niet meer dan een schatting.

Conclusie

Iedere dag zouden „ruim 200” kinderen beginnen met roken. Bovendien zou uit ‘onderzoek’ blijken dat kinderen sigarettenpakjes associëren met „gezonde, stoere en aantrekkelijk zaken”. Dat laatste is gebaseerd op tien gesprekken met kinderen. Dat is niet representatief en dus ongefundeerd. De bewering dat 200 kinderen dagelijks beginnen met roken, is een schatting van KWF. Ook dit beoordelen we als ongefundeerd.

Ook een bewering zien langskomen die je graag gecheckt zou willen zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt