‘Oekraïne gaat de NAVO aan’

De NAVO heeft in Afghanistan haar doel bereikt, zegt de NAVO-chef.

Afghaanse demonstranten, zaterdag, eisen van president Karzai dat hij een akkoord met de VS tekent, om te voorkomen dat alle westerse troepen zich terugtrekken. Foto AFP

De NAVO heeft de plicht zich te bemoeien met de crisis in Oekraïne, zegt secretaris-generaal Rasmussen, die zijn „ernstige bezorgdheid” over de situatie uitspreekt. Het verwijt van Rusland dat hij zich schuldig maakt aan „onaanvaardbare bemoeienis” wijst hij resoluut van de hand.

„We maken ons grote zorgen over het excessieve gebruik van geweld. De NAVO heeft een partnerschap met Oekraïne, daarom roepen we het land op zijn democratische beginselen na te leven, ook de vrijheid van vergadering en de vrijheid van meningsuiting.”

Toen Rasmussen vorige week de Oekraïense president Janoekovitsj opriep om de rechten van zijn burgers te respecteren, verweet de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov hem meteen dat hij zich in een binnenlandse aangelegenheid van het land mengde. Ook bij Oekraïense medestanders van Janoekovitsj vielen de woorden van Rasmussen verkeerd.

„Wat Lavrov en andere vergeten”, zegt Rasmussen in een gesprek op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel, „is dat we een partnerschap met Oekraïne hebben. Onderdeel daarvan is een speciale NAVO-Oekraïne-commissie, die zich bezighoudt met democratie, mensenrechten en de rechtsstaat. Dus het is legitiem dat we ons over de ontwikkelingen daar uitspreken.”

Zal deze crisis gevolgen hebben voor de veiligheid van Europa?

„Ik denk dat het geen directe gevolgen voor ons heeft. Maar omdat de crisis ons wel zorgen baart, roep ik alle partijen op af te zien van geweld.”

Politici in Kiev én Moskou spreken vanwege uw uitspraken nu over ‘NAVO-agressie’. Begrijpt u dat soort felle reacties?

„Nee, en we zijn absoluut niet van plan om te interveniëren. Maar we maken wel onze positie heel duidelijk. Ieder land in Europa moet het recht hebben in vrijheid te kiezen bij welke organisaties het zich aansluit.”

Hoe is de relatie van de NAVO met Rusland nu?

„Het is een gemengd beeld. Zo hebben we voor onze Afghanistan-missie een uitstekende samenwerking, de Russen staan ons toe goederen voor Afghanistan door hun luchtruim te transporteren. Ook in de bestrijding van drugs, terrorisme en piraterij werken we steeds meer samen. Maar er zijn ook grote meningsverschillen, zoals over het NAVO-raketschild.”

Wordt dat schild niet overbodig als het Iraanse nucleaire programma aan banden wordt gelegd?

„Nee, want het raketschild is niet gericht op de raketten van één specifiek land. Meer dan dertig landen hebben of ontwikkelen rakettechnologie, en sommige landen kunnen het grondgebied van NAVO-landen raken. Het gaat dus niet alleen om Iran, het is veel breder. Daarom zetten we onze plannen door. In 2018 willen we het hele NAVO-gebied bestrijken.”

In Afghanistan rondt de NAVO na 12 jaar de ISAF-missie af. Maar president Karzai weigert een afspraak met de VS te tekenen over een vervolgmissie, waarmee de NAVO Afghaanse troepen wil gaan opleiden. Staat het ontbreken van die handtekening de nieuwe missie in de weg?

„Zonder handtekening onder dat Amerikaans-Afghaanse akkoord kan ook de NAVO geen overeenkomst met Afghanistan sluiten, en kunnen we dus die trainingsmissie niet doen. Geen handtekening, geen troepen. In dat geval zouden we voor het eind van 2014 alle troepen en al het materieel uit Afghanistan moeten terugtrekken.

„Daar komt nog een risico bij: als we na 2014 geen trainingsmissie naar Afghanistan sturen, zullen veel landen ook geen bijdrage leveren aan de financiering van het Afghaanse leger en politie. Bovendien heb je ook nog kans dat de ontwikkelingshulp voor Afghanistan dan zal afnemen. Dat staat allemaal op het spel.”

Treft de NAVO ondanks die problemen al voorbereidingen voor die nieuwe missie? En verwacht u een bijdrage van Nederland?

„We zetten onze voorbereidingen voor deze missie gewoon voort. We zorgen dat we op 1 januari 2015 klaar zijn om troepen te kunnen sturen. En ik wil alle NAVO-landen aansporen daar een bijdrage aan te leveren).

„Het wordt een heel andere missie dan de huidige. De gevechtsmissie wordt beëindigd. Na 2014 gaat het om opleiden, adviseren en bijstaan van de Afghaanse leger en politie.”

De oorlog in Afghanistan kan moeilijk een succes genoemd worden, welke les heeft de NAVO geleerd?

„Ik wil wel even zeggen dat we ons doel bereikt hebben in Afghanistan: te voorkomen dat het land weer een uitvalsbasis voor terroristen wordt. Dat is gelukt. Verder hebben we een sterk Afghaans leger opgebouwd, er zijn nu 350.000 militairen en politiemensen. Ik heb het volste vertrouwen dat zij vanaf eind 2014 de hele verantwoordelijkheid voor de veiligheid in hun land kunnen overnemen.”

Volgende week is er een EU-top over Europese defensie. Er zijn steeds meer Europese militaire missies, maar landen kampen met geldproblemen. Verwacht u iets van die top?

„Iedereen heeft enorm moeten snijden in gezondheidszorg, onderwijs en sociale voorzieningen. Dan is het niet makkelijk om Defensie uit de wind te houden. Toch roep ik de regeringsleiders op te investeren in modernisering van militaire middelen. Want bij recente operaties als in Libië heeft Europa geleerd dat het nog te afhankelijk is van de Verenigde Staten.”

Moet Europa op militair terrein zelfstandig worden?

„Ik beschouw de NAVO nog steeds als de hoeksteen van de Europese veiligheid. Maar daarbij is een stevige betrokkenheid van Europa zélf noodzakelijk. Op de top moet de politieke wil daartoe getoond worden.”

    • Juurd Eijsvoogel
    • Tijn Sadée