Jarenlang konden de Roma hun gang gaan

Vanaf 1 januari worden veel Roma in Nederland verwacht. Ze integreren nu al slecht. Gemeenten ontwikkelen moeizaam ‘nieuw beleid’.

Bij de integratie van Roma stuiten Nederlandse gemeenten op diverse problemen, zeggen de burgemeesters van Lelystad, Nieuwegein en Veldhoven. Maar ze boeken ook succesjes.

Het Europees Parlement droeg lidstaten in 2011 op een ‘nationale integratiestrategie’ voor de zigeunergroep op te stellen. Veldhoven, Lelystad en Nieuwegein zijn de Nederlandse proeftuinen daarvoor. Dat is van belang omdat Nederland meer Roma verwacht zodra komend jaar geen werkvergunning meer nodig is voor mensen uit Roemenië en Bulgarije. Daar wonen twee miljoen respectievelijk 750.000 Roma.

Onderzoekers van de Politieacademie rapporteerden onlangs „dat door de instroom van kansarme migranten uit Oost-Europa de groep illegale personen met een Roma-achtergrond zal toenemen en daarmee de aanverwante problematiek op de terreinen van huisvesting, gezin, opvoeding, onderwijs, arbeid, inkomen, gezondheid, zorg, veiligheid, criminaliteit en handhaving”.

In Nederland wonen 30.000 tot 35.000 Roma. Ze hebben een sterke, eigen cultuur en integreren moeilijk. Hun gemeenschap kent eigen omgangsregels, een eigen leider, eigen rechtspraak. In groepsverband zorgen ze voor inkomen. Roma huwelijken meisjes tussen hun veertiende en zestiende uit. Ze krijgen jong kinderen. Vaak houden Roma hun kinderen weg van school omdat daar andere waarden en normen worden aangeleerd. Veel Roma zijn werkloos en arm door onderwijsachterstand, discriminatie en onwil om in loondienst te treden. Van tijd tot tijd komen ze ongunstig in het nieuws door criminaliteit en bijstandsfraude.

Jarenlang stonden gemeenten en hulpverleners oogluikend toe dat Roma hun gang gingen; ze wisten zich geen raad met hen. De onderzoekers van de Politieacademie adviseren nu: maak niet langer uitzonderingen voor Roma en werk met één plan en één regisseur per gezin.

Het kabinet heeft 60.000 euro uitgetrokken voor gemeenten om ervaringen met Roma-integratie uit te wisselen. De proeftuingemeenten boeken successen. Zo zitten vrijwel alle Romakinderen op de basisschool. In Veldhoven (260 Roma) doen komend jaar voor het eerst twee Romameisjes eindexamen. Burgemeester Jack Mikkers: „Een pareltje van een succes.”

Nieuwegein (400 Roma) ontdekte hiaten in de regelgeving die tot uitkeringsfraude leidden. Burgemeester Frans Backhuijs: „De wet wordt nu zo aangepast dat het onmogelijk wordt een uitkering te ontvangen als je naar het buitenland bent verhuisd.”

Lelystad (275 Roma) heeft samen met politie en Openbaar Ministerie gedwongen uithuwelijking van een minderjarig Romameisje voorkomen. „Zoiets is natuurlijk wettelijk verboden. En wij weten nu hoe we kunnen ingrijpen.”

Maar ze zijn er nog lang niet, zeggen de burgemeesters. Burgemeester Margreet Horselenberg van Lelystad: „De kleine criminaliteit neemt zeker in deze crisistijd nog niet af.” Burgemeester Mikkers van Veldhoven: „Deelname aan het voortgezet onderwijs is nog een zorg.” Burgemeester Backhuijs van Nieuwegein: „De positie van Roma op de arbeidsmarkt moet worden verbeterd.”

Daarbij lopen ze tegen privacywetgeving aan die uitwisseling van informatie over gezinnen in de weg staat. Soms botst ook de uitvoeringspraktijk. Dan vindt de Raad voor de Kinderbescherming dat een kind uit huis geplaatst moet worden, legt burgemeester Mikkers uit, „terwijl wij geloven dat je daarmee op de lange termijn niets doorbreekt.”

Dit proces zal nog jaren in beslag nemen, zeggen de burgemeesters. Backhuijs: „En als we stoppen, vallen veel Roma terug in de patronen die al eeuwen van generatie op generatie gaan.”

    • Esther Wittenberg