Wie zijn bij de herdenking van Mandela en wat is het programma?

Het FNB Stadion in Soweto waar de herdenking vandaag voor Mandela wordt gehouden. Foto AP - Markus Schreiber

Winston Churchill, John F. Kennedy, prinses Diana. Zij kregen ooit een zeldzaam groots afscheid waar tientallen wereldleiders en tienduizenden anderen bij aanwezig waren. Vandaag, vanaf 10:00 uur, zal dat niet anders zijn. Dan wordt Nelson Mandela herdacht in Johannesburg. Van Obama tot Rouhani en van Oprah tot Bono: iedereen is er. Nou ja, bijna iedereen.

Mandela, oud-president van Zuid-Afrika, anti-apartheidsstrijder en Nobelprijswinnaar, overleed afgelopen donderdag op 95-jarige leeftijd. Het lichaam van Mandela is vandaag niet bij de herdenkingdienst; het ligt woensdag, donderdag en vrijdag opgebaard in het amfitheater van de regeringsgebouwen in Pretoria. Aanstaande zondag wordt Mandela begraven.

Waar is de herdenkingsdienst?

De dienst vindt vanaf 10:00 uur plaats in Soccer City (de Zuid-Afrikanen noemen het Sokkerstad, officieel heet het First National Bank Stadium). Het in 1986 gebouwde voetbalstadion in Johannesburg werd voor het WK van 2010 grondig gerenoveerd en biedt sindsdien plaats aan zo’n 95.000 mensen.

In dit stadion gaf Mandela zijn eerste speech in Johannesburg na zijn vrijlating in 1990. Hij was er ook bij toen Nederland en Spanje er de finale van het WK 2010 speelden.

Vanaf 5:00 uur vanochtend kunnen mensen al naar binnen. Er zijn zo’n drieduizend bewakers aanwezig.

Het evenement wordt live uitgezonden in drie andere stadions in wijken van Johannesburg: Orlando Stadium in Soweto, Dobsonville Stadium in Soweto en Rand Stadium in Rosettenville.

Wie komen er allemaal?

Volgens de Zuid-Afrikaanse regering hebben bijna honderd staatshoofden, ministers en andere regeringsleden hun komst bevestigd. Onder hen (een asterisk achter een naam betekent dat de gast ook zal spreken):

  • Ban Ki-moon*, secretaris-generaal van de VN, en zijn voorganger Kofi Annan;
  • Barack Obama*, president van Amerika, zijn vrouw Michelle en oud-presidenten George W. Bush, Bill Clinton en Jimmy Carter;

Mandela met Michelle Obama en dochters Malia en Sasha in juni 2011.

Mandela met Michelle Obama en dochters Malia en Sasha in juni 2011. Foto EPA / Debby Yazbek

Mandela met Bill Clinton in juli 2005.

Mandela met Bill Clinton in juli 2005. Foto EPA / Jon Hrusa

  • David Cameron, premier van Groot-Brittannië, vicepremier Nick Clegg en prins Charles;
  • Francois Hollande, president van Frankrijk, en zijn voorganger Nicolas Sarkozy;
Mandela met Sarkozy en zijn vrouw Carla Bruni in februari 2008.

Mandela met Sarkozy en zijn vrouw Carla Bruni in februari 2008. Foto Reuters / Remy de la Mauviniere

  • Enrico Letta, premier van Italië;
  • Stephen Harper, premier van Canada, en drie van zijn voorgangers;
  • Raúl Castro*, president van Cuba;
  • Enrique Peña Nieto, president van Mexico;
  • Dilma Rousseff*, president van Brazilië en drie van haar voorgangers, onder wie Luiz Inácio Lula da Silva;
  • Laurent Lamothe, de premier van Haïti;
  • Naruhito, de Japanse kroonprins, en voormalig premier Yasuo Fukuda;
  • Tony Abbott, premier van Australië;
  • Hamid Karzai, president van Afghanistan;
  • Hassan Rouhani, president van Iran;
  • Li Yanchao*, vicepresident van China;
  • Pranab Mukherjee*, president van India;
  • Mahinda Rajapaksa, president van Sri Lanka;
  • Abdul Hamid, president van Bangladesh;
  • Mamnoon Hussain, president van Pakistan;
  • Hongwon Chung, premier van Zuid-Korea;
  • Goodluck Jonathan, president van Nigeria;
  • Uhuru Kenyatta, president van Kenia;
  • Joseph Kabila, president van Congo;
  • Robert Mugabe, president van Zimbabwe;
Mandela met Mugabe in mei 1997.

Mandela met Mugabe in mei 1997. Foto Reuters / Howard Burditt

  • Ellen Johnson Sirleaf, president van Liberia;
  • Hifikepunye Pohamba*, de president van Namibië;
  • Mahmoud Abbas, president van Palestina;
  • Jose Manuel Barroso, voorzitter van de Europese Commissie;
  • Herman van Rompuy, president van de Europese Raad;
  • Joachim Gauck, president van Duitsland;
  • Mariano Rajoy, premier van Spanje, en de Spaanse prins Felipe;
  • Willem-Alexander, koning van Nederland, en minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans;
Mandela met koning Willem-Alexander in juli 2002.

Mandela met koning Willem-Alexander in juli 2002. Foto ANP / Robert Vos

  • Elio di Rupo, premier van België, en de Belgische koning Filip;
  • Helle Thorning-Schmidt, premier van Denemarken;
  • Erna Solberg, premier van Noorwegen, en de Noorse kroonprins Haakon;
  • Fredrik Reinfeldt, premier van Zweden, en de Zweedse prinses Victoria;
  • Jan Kohout, minister van Buitenlandse Zaken van Tsjechië;
  • Kardinaal Peter Turkson uit Ghana vertegenwoordigt het Vaticaan;
  • Een delegatie van The Elders, een raad van wereldleiders die globale problemen als aids, gewapende conflicten en armoede wil oplossen. Mandela is daar erelid van. Namens de raad zijn de leden Martti Ahtisaari, voormalig president van Finland, en Mary Robinson, voormalig Iers staatshoofd, aanwezig;
  • De Britse ondernemer Richard Branson en landgenoot en zanger Peter Gabriel. Dit duo kwam met het idee voor The Elders en stapte ermee naar Mandela;
  • De Spice Girls, Britse meidengroep die twee keer op bezoek ging bij Mandela;
Mandela met de Spice Girls in november 1997.

Mandela met de Spice Girls in november 1997. Foto EPA / Odd Andersen

  • Oprah Winfrey, Amerikaanse televisiepresentatrice die Mandela in september 2000 in haar show had;
  • Naomi Campbell, Brits model dat met Mandela samenwerkte aan liefdadigheidsprojecten;
  • Bono, zanger van popgroep U2 die net als Campbell met Mandela samenwerkte.

Er wie komen er niet?

Er zijn een aantal opmerkelijke afwezigen, met soms ook een opmerkelijke reden. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu liet gisteren weten dat de reis wat hem betreft te duur is: door de complexe veiligheidsmaatregelen zou het naar schatting 1,5 miljoen euro kosten. Wat wellicht ook meespeelt, schreef onze correspondent in Zuid-Afrika Elles van Gelder gisteren in de krant, is dat Mandela regelmatig kritiek heeft geuit op de Israëlische bezetting van de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever.

De dalai lama is er ook niet bij. De spiritueel leider van Tibet kreeg eerder al geen visum om de verjaardag van zijn Zuid-Afrikaanse vriend Desmond Tutu te vieren. Activisten denken dat dit komt door de druk van China.

In Tsjechië ontstond afgelopen weekend een relletje: toen premier Jiří Rusnok hoorde dat president Milos Zeman door een knieblessure niet naar Zuid-Afrika kon, zei hij - zich niet bewust van een microfoon - dat hij “bang” was dat hij in zijn plaats zou “moeten”. Ook was te horen dat hij vloekte om dat vooruitzicht. Rusnok verontschuldigde zich later, maar is er dus niet bij. Zijn minister van Buitenlandse Zaken Jan Kohout zal er wel zijn.

De Nederlandse premier Mark Rutte kwam gisteravond teruggevlogen van een bezoek aan Israël en de Palestijnse gebieden. Hij laat het dus aan Willem-Alexander en Frans Timmermans. Ook de Duitse bondskanselier Angela Merkel maakt de reis niet.

Voor de 87-jarige Britse koningin Elizabeth, ten slotte, is de lange reis op die leeftijd te zwaar. Zij houdt wel een speciale eigen herdenkingsdienst in Westminster Abbey.

Wat is het programma?

De Zuid-Afrikaanse regering maakte gisteren bekend wat er allemaal staat te gebeuren tijdens de vier uur durende dienst. President Zuma, die niet bekend staat als een begenadigd spreker, neemt de leiding.
De belangrijkste programma-onderdelen in chronologische volgorde:

  1. Een koor zingt het volkslied van Zuid-Afrika;
  2. Opening en gebed;
  3. Toespraak van Andrew Mlangeli, vriend van de familie;
  4. Toespraak van Thanduxolo Mandela, familielid;
  5. Eerbetoon van Mandela’s kleinkinderen Mbuso Mandela, Andile Mandela, Phumla Mandela en Zozuko Dlamini;
  6. Toespraak van Ban Ki-moon, secretaris-generaal van de Verenigde Naties;
  7. Toespraak van Nkosazana Dlamini Zuma, voorzitter van de Commissie van de Afrikaanse Unie;
  8. Toespraak van Barack Obama, president van de VS;
  9. Toespraak van Dilma Rousseff, president van Brazilië;
  10. Toespraak van Li Yuanchao, vicepresident van China;
  11. Toespraak van Hifikepunye Pohamba, president van Namibië;
  12. Toespraak van Pranab Mukherjee, president van India;
  13. Toespraak van Raúl Castro, president van Cuba;
  14. Toespraak van Jacob Zuma, president van Zuid-Afrika;
  15. Afsluitende preek door bisschop Ivan Abrahams.

De herdenking is in Nederland via NOS, op Nederland 1, te volgen.

    • Peter Zantingh