Voor beide aardig zijn, werkt hier niet

Premier Rutte en minister Timmermans merkten dit weekend in Israël en Palestina wie hier de baas is. Hun bezoek verliep vol incidenten.

Premier Rutte legde gisteren een krans in het Yad Vashem Holocaust Museum in Jeruzalem. Foto’s ANP/EPA

Als je serene rust wilt, moet je naar Zwitserland gaan, mompelde minister Timmermans van Buitenlandse Zaken gisteren in Jeruzalem. Ach, die incidenten: een storm in een glas water, lachte premier Rutte. Alles om te het beeld te weerspreken dat het bezoek aan Israël en Palestina moeizaam verliep.

Nederland had het zo mooi bedacht: het zou de banden aanhalen met zowel Israël als de Palestijnen in de hoop ‘een bijdrage te leveren aan vrede in het Midden-Oosten’. Het moest afgelopen weekeinde gebeuren, aan de hand van twee bilaterale samenwerkingsfora, van gelijke omvang. Beide partijen, die al ruim 65 jaar met elkaar overhoop liggen, moesten leren dat Nederland officieel precies evenveel om Israël als om de Palestijnen geeft.

Maar Nederland kreeg zelf een lesje in het Midden-Oosten. Weigeren partij te kiezen, wordt hier niet altijd gewaardeerd. Hier geldt het recht van de sterkste. Israël liet even zien wie hier de baas is, en Nederland boog.

Zondagochtend vroeg ijsbeerde Timmermans, omringd door zijn diplomaten, over het borders van het Palestijnse presidentieel paleis in Bethlehem. Om te besluiten dat hij zijn bezoek aan de oude stad van Hebron, op de bezette Westelijke Jordaanoever, zou afzeggen. Hij weigerde te accepteren dat bewapende Israëlische militairen hem zouden escorteren.

„Ik wil omwille van de Palestijnen geen precedent scheppen”, luidde de verklaring van Timmermans. „Geen andere minister van Buitenlandse Zaken kreeg Israëlische begeleiding op de markt van Hebron. En ik wil van Israël dezelfde behandeling krijgen als mijn Europese collega’s.” Hij oogde bozig.

Waarom wilde Israël het leger met Timmermans meesturen? Een Israëlische functionaris zei tegen deze krant dat Timmermans „een officiële gast van Israël is”, al was hij zaterdag en zondagochtend in feite in Palestina te gast, „dus hebben wij de verantwoordelijkheid om hem te beschermen”. Over de uitzonderingspositie of eventuele gevaren in de Palestijnse stad wilde de functionaris niets zeggen.

Zeker is dat als het Israëlische leger met Timmermans mee over de markt van Hebron zou lopen, dat woedende en misschien gewelddadige reacties zou uitlokken. Want de aanwezigheid van honderden Israëlische kolonisten en duizenden militairen zorgt hier al lang voor spanningen.

„U heeft slechts enkele uren last gehad van de Israëlische greep over de stad”, zei de Palestijnse burgemeester van Hebron tegen Timmermans, „wij lijden iedere dag.” Ook een andere Palestijnse functionaris reageerde geëmotioneerd op het afzeggen van het bezoek. „De Israëliërs wilden niet dat Timmermans aan de Palestijnse kant zou kijken. Zij hebben het bezoek gesaboteerd, en gewonnen.” Hij verweet Timmermans dat hij, door niet te gaan, toch aan de Israëliërs toegaf.

Timmermans zou het incident niet opbrengen bij de Israëlische regering, zei hij gisterochtend. Al had hij diverse malen opheldering gevraagd bij de veiligheidsdiensten en geen antwoord gekregen. Hij had via internationale waarnemers een virtuele tour van Hebron gekregen en was „eigenlijk tevreden” met de dia’s. Het had „toch ook wel impact om te horen dat de Palestijnen van kolonisten chloor en urine over zich heen krijgen”. Verder zat hij niet meer met het incident.

Rutte gaat niet naar scanner kijken

Rutte was op datzelfde moment ook al niet waar hij wilde zijn. Hij had gehoopt op de grens tussen Israël en de Gazastrook een containerscanner te openen, die Nederland de Palestijnen had geschonken om de export tussen Gaza en de bezette Westelijke Jordaanoever mogelijk te maken. De afspraak was dat Israël de Nederlandse scanner (van zo’n 2,5 miljoen euro) zou bedienen, en de export zou faciliteren. En dat weigert Israël. Dus ging Rutte ook niet naar zijn scanner kijken.

„We hebben een duidelijke afspraak met Israël, op schrift”, sprak Rutte gistermiddag, „en Israël is die afspraak nog niet nagekomen.” Hij zei dat hij ervan uitging dat de Israëliërs overstag zouden gaan. Maar een Israëlische functionaris verklaarde dat Nederland „door het schenken van een instrument nog geen recht heeft om het Israëlische beleid te bepalen”. En „die export komt er niet”.

Ook de Israëlische premier Netanyahu wuifde de Nederlandse intenties weg. Vanwege de veiligheid van Israël wilde hij „geen open verbinding maken” tussen militante groeperingen in Gaza en de autoriteiten op de Westelijke Jordaanoever. Hoewel Nederland met die dure scanner juist rekening had gehouden met Israëls veiligheidseisen, stond Rutte er stilletjes naast te grimassen.

De bonkige Israëlische houding is geen novum. Israël schoffeert vaker vrienden. Toch is het recente optreden opmerkelijk, want Nederland geldt als een zeer goede vriend. Nederland wordt echter steeds kritischer op Israël, zei Timmermans zaterdag in Bethlehem. „Onze uitspraken zijn harder geworden, want Israël blijft bouwen in de nederzettingen, zelfs nu het vredesproces is hervat.” Israël vindt Nederland mogelijk te bemoeizuchtig en te paternalistisch. Misschien stoorde het Israël ook wel dat Nederland evenveel aandacht aan de Palestijnen besteedde.

Ook Ploumen blaast een gepland bezoek af

Dat je het in het Midden-Oosten niet goed kunt doen, merkte minister Ploumen (Buitenlandse Handel) al voor de reis, toen bekend werd dat ze in Israël het bedrijf Mekorot zou bezoeken. Dat pompt in bezet gebied water op en voert dat naar de nederzettingen. Niet alleen het parlement eiste opheldering, vanwege vermeende strijdigheid met het regeringsbeleid, ook in Palestina werd woedend gereageerd. En ook Ploumen blies haar geplande bezoek af. Tot ongenoegen van Israël.

Op de persconferentie in Israël gisteravond benadrukte niet alleen Rutte, maar ook Netanyahu natuurlijk de warme vriendschapsbanden. En nog meer dan over vriendschap, ging het over economische samenwerking. Gevraagd naar het incident rond Hebron van die ochtend, moest Netanyahu smakelijk lachen.

    • Leonie van Nierop