Smerig, wonen aan de snelweg. En dodelijk

Langdurig inademen van fijnstof kan leiden tot een vroege dood Dat schrijven Europese wetenschappers vandaag in The Lancet En Europese normen zijn eigenlijk niet streng genoeg

Verslaggevers

Langdurige blootstelling aan fijnstof verhoogt de kans op vroegtijdig overlijden, zelfs bij concentraties beneden de officiële Europese norm. Tot die conclusie komt een Europees consortium van onderzoekers na het analyseren van 22 studies onder 367.251 Europeanen. Vandaag verschijnen hun resultaten online in het medisch-wetenschappelijk tijdschrift The Lancet.

Wat is fijnstof?

Fijnstof is de verzamelnaam voor deeltjes in de lucht die zo klein zijn dat ze diep in de longen doordringen. Autoverkeer is de belangrijkste bron, maar zeker niet de enige. Ook fabrieken en verwarmingsinstallaties dragen bij. Daarom is het probleem in stedelijke gebieden vaak het grootst, zegt eerste auteur van het artikel Rob Beelen van de Universiteit Utrecht: „In het algemeen geldt: hoe hoger de bevolkingsdichtheid, hoe meer fijnstof.” Fijnstof verspreidt zich met de wind en kan ook over lange afstanden getransporteerd worden. Beelen: „Dus is het lastig om in het algemeen te voorspellen welk effect maatregelen als het verlagen van de maximumsnelheid zullen hebben.”

Hoe gevaarlijk is het?

Voor elke toename van 5 microgram fijnstof per kubieke meter lucht in de jaarlijkse blootstelling, stijgt de kans op vervroegd overlijden met 7 procent. „Voor Nederlandse begrippen is dat het verschil van wonen aan een drukke verkeersweg in de stad of wonen op het platteland”, zegt Beelen. Vergelijk je bij wijze van spreken twee groepen van duizend mensen voor wie andere risicofactoren gelijk zijn, maar de ene woont in de stad en de andere op het platteland, dan zijn in de stedelijke groep al zeventig mensen overleden voordat er in de andere groep iemand overlijdt.

Het sterkste effect op de gezondheid vonden de onderzoekers bij fijnstof kleiner dan 2,5 micrometer. De EU heeft daarvoor een maximum blootstellingsniveau van 25 microgram per kubieke meter vastgesteld. „Maar zelfs onder de 10 microgram per kubieke meter, de norm die de Wereldgezondheidsorganisatie aanbeveelt, zagen we nog een verhoogd risico”, zegt Beelen. Feitelijk is er geen drempelwaarde waaronder je geen effect meer ziet op de sterfte.”

In eerdere publicaties van hetzelfde consortium bleek dat longkanker en vroeggeboortes vaker voorkomen in gebieden met hoge concentraties fijnstof. Statistische verbanden, maar Beelen denkt dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen hoge fijnstofconcentraties en verhoogde ziekte en sterfte. „De deeltjes van fijnstof komen door het hele lichaam omdat ze via de longen in het bloed worden opgenomen. De verhoogde sterfte is een optelsom van doodsoorzaken. Behalve kanker zijn hart- en vaatziekten en longaandoeningen belangrijk.”

Hoe groot is het fijnstofprobleem in Nederland?

De discussie over de gezondheidseffecten van fijnstof laaide de afgelopen jaren op nadat minister Schultz (Verkeer, VVD) op verschillende wegen de maximumsnelheden verhoogde. Vooral rondom grote steden als Amsterdam en Rotterdam, waar veel mensen dicht bij snelwegen wonen, is veel weerstand tegen 100 in plaats van 80 kilometer per uur. De rechtbank in Rotterdam besloot vorige maand dat Schultz een nieuw besluit moet nemen over de bezwaren van omwonenden, de gemeente Rotterdam en Milieudefensie, tegen de snelheidsverhoging op de A13 bij Overschie. Op 10 januari volgt de uitspraak van een vergelijkbare rechtszaak in Amsterdam, daar gaat om de A10-West.

Moet ik me zorgen maken als ik langs een drukke weg woon?

Niet overdrijven, vindt Kamerlid Remco Dijkstra (VVD): „In Nederland is het probleem klein. Europees gezien doen we het goed. En misschien flauw, maar vergelijk het eens met China.” Volgens Beelen kan het verlies aan levensverwachting oplopen tot een paar maanden: „Op een heel mensenleven kun je dat niet veel vinden, maar persoonlijk zou ik daar wel bezorgd over zijn.” Mensen hebben soms geen keuze. Beelen: „Voor mensen langs een drukke weg, is het vaak niet mogelijk te verhuizen vanwege financiële of andere redenen.”

Gaat er na deze nieuwe analyse iets veranderen?

Die kans lijkt klein. Minister Schultz (Infrastructuur en Milieu, VVD) wil juist op nog meer snelwegen de snelheid te verhogen naar 130 kilometer. Dat is beter voor de doorstroming van het verkeer, vindt ze. In brieven aan de Tweede Kamer schrijft ze dat „de wettelijke normen voor luchtkwaliteit in Europees verband zijn vastgesteld op basis van een afweging van verschillende belangen, waaronder het effect ervan op de gezondheid. Deze normen zijn voor mij het uitgangspunt, daaraan wordt voldaan.”

Dan moeten die normen maar omlaag, zegt Kamerlid Henk van Gerven (SP). Lukt dat niet Europees, dan moet Nederland dat zelf regelen. „Nul uitstoot van fijnstof kan niet natuurlijk niet, maar hoe lager hoe beter. We wonen dicht op elkaar en er zijn ontzettend veel auto’s.”

Europa werkt aan nieuwe normen die rond 2020 in moeten gaan. Laten we daarop wachten, zegt Remco Dijkstra (VVD): „We hoeven niet het braafste jongetje van de klas te zijn.”

Waarom maakt niemand zich druk om fijnstof?

Omdat het een ‘normendiscussie’ werd, zegt Ivo Stumpe van Milieudefensie. „Mooi als je eraan voldoet, maar het zegt niets over je gezondheid.” Milieudefensie heeft daar in het verleden zelf aan meegeholpen, zegt Stumpe. „Wij stapten gelijk naar de rechter als ergens te veel uitstoot was. Nu proberen we ons op de gezondheid te richten.” Lastig. Stumpe: „Het is uiteindelijk toch een vaag stofje dat je niet ziet, niet ruikt, en waar je pas last van krijgt als je gezondheid toch al slechter wordt.”