Smeerolie voor de wereldhandel

Op Bali werd zaterdag voor het eerst sinds 1995 een mondiaal handelsakkoord bereikt.

Afspraken over verbetering van arbeidsomstandigheden, zoals in de leerindustrie in Bangladesh, bleken al in de aanloop naar het WTO-overleg op Bali niet haalbaar. Foto Reuters

Als allerlaatste lidstaat ging zaterdagochtend uiteindelijk ook Cuba overstag. Daarmee was het eerste mondiale handelsakkoord sinds de oprichting van de WTO op 1 januari 1995 een feit.

Roberto Azevêdo, de Braziliaanse topman van de 160 lidstaten tellende wereldhandelsorganisatie, had tranen in de ogen. Ministers en diplomaten applaudisseerden. Uitgeputte onderhandelaars vielen elkaar van blijdschap in de armen. De Amerikaanse president Obama en de Britse premier Cameron reageerden enthousiast.

1 Wat is op Bali afgesproken?

Het belangrijkste akkoord betreft versoepeling van het internationale grensverkeer van goederen. Het gaat om stroomlijning van douaneprocedures en het opheffen van logistieke knelpunten in onder meer havens. Het zou de wereldeconomie honderden miljarden euro’s kunnen opleveren. Voor de EU en de VS is dat de grootste winst. Daarnaast is voor India en andere ontwikkelingslanden het licht op groen gezet om nationale voedselprogramma’s te subsidiëren.

2 Waarom was deze top zo belangrijk?

Deze top werd gezien als laatste kans voor de WTO om een voortrekkersrol te spelen in multilaterale onderhandelingen over liberalisering van de wereldhandel. Als ‘Bali’ was mislukt, was de rol van WTO gereduceerd tot die van een soort klachtenbureau.

In de vorige grote handelsronde, de zogenoemde Uruguay-ronde, maakten de VS en de EU nog de dienst uit. Sindsdien zijn de economische machtsverhoudingen verschoven, door de val van het IJzeren Gordijn en met de opmars van China en andere opkomende ontwikkelingslanden. Dat maakt het ingewikkelder om iedereen op één lijn te krijgen.

In 2001 werd onder regie van de WTO begonnen met de zogenoemde Doha-ronde. Maar van de oorspronkelijke ambities is weinig overgebleven. De EU en de VS sloegen de weg in van bilaterale en regionale onderhandelingen. Daarmee leek de Doha-ronde van multilateraal overleg dood te bloeden. Dankzij het succes van Bali krijgt het wereldwijde overleg een nieuwe kans, hoewel de regionale handelsgesprekken ook gewoon doorgaan. Juist vandaag wordt in Singapore verder overlegd over een Trans-Pacific Partnership tussen de VS en een groot aantal Oost-Aziatische landen.

3 Hoe gaat het verder?

Oorspronkelijk zou de Doha- ronde gaan over een veel meer onderwerpen: landbouwsubsidies, tariefsverlaging voor industrieproducten, dienstenverkeer, intellectueel eigendom, relatie tussen handel en ontwikkeling en milieu. Op Bali is daar een ‘minipakket’ van over gebleven. Denkbaar is dat er nu initiatieven komen om nieuwe onderhandelingen te beginnen over (technische) deelonderwerpen. Maar de totstandkoming van een alomvattend, wereldwijd handelsakkoord is niet te verwachten. Net zomin ligt het voor de hand dat er plotseling waterdichte afspraken zullen komen over verbetering van arbeidsomstandigheden (zoals in de textielindustrie van Bangladesh) en over duurzamer produceren. Dat ligt veel te gecompliceerd en te gevoelig.

4 India lag lange tijd dwars. Wat was zijn rol bij het overleg?

India wilde vooral zijn eigen voedselprogramma voor armen beschermen – een speerpunt van de regerende Congrespartij die electoraal in zwaar weer verkeert. Met het kopen van voedsel van de boeren in eigen land dreigt India de komende jaren het plafond van 10 procent te overschrijden dat volgens de spelregels van de WTO is toegestaan voor landbouwsubsidies. Nu heeft India volgens handelsminister Anand Sharma op Bali zijn zin gekregen. Feit is dat de VS en EU hun boeren altijd veel beter hebben bedeeld dan zij andere landen willen toestaan, en dat India en andere landen nu hebben getoond te willen opkomen voor hun eigen boeren.

Sommige waarnemers menen dat ontwikkelingslanden niet zo veel opschieten met ‘Bali’. Soepeler grensverkeer is vooral in het voordeel van de rijke exporterende landen, zeggen ze. Ontwikkelingslanden hebben meer baat bij ruimere toegang tot westerse markten. Maar onder anderen de Nederlandse minister Lilianne Ploumen zegt dat juist ook de minst ontwikkelde landen profiteren. Ontwikkelingslanden die moeite hebben om hun grensafwikkeling op orde te brengen, kunnen financiële en logistieke hulp krijgen van de rijke landen.

5 Wie is Roberto Azevêdo?

Azevêdo is voormalig Braziliaans ambassadeur. Op 1 september werd hij de baas van de WTO. Niemand gaf hem veel kans. Nu wordt hij geprezen als de man onder wiens leiding de WTO nieuw leven is ingeblazen. Zowel EU-onderhandelaar Karel De Gucht als zijn Amerikaanse tegenhanger Michael Froman zei dat het welslagen van ‘Bali’ voor een groot deel was te danken aan het doorzettingsvermogen en het onderhandelingsvernuft van Azevêdo. In de nacht van vrijdag op zaterdag werd hem de huid nog vol gescholden door de Cubaanse onderhandelaar, die tot het laatst bleef dwarsliggen omdat Havana afwil van de Amerikaanse economische blokkade tegen Cuba. Ook die plooi wist de 56-jarige Azevêdo uiteindelijk glad te strijken. „Voor de eerste keer in de geschiedenis heeft de WTO echt een prestatie geleverd. We tellen weer mee”, tweette hij.